Σοκαριστικά στοιχεία για το δημογραφικό: Η Ελλάδα μικραίνει και γερνάει

Iδιαίτερη ανησυχία προκαλούν τα στοιχεία της νέας έκθεσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το δημογραφικό, καθώς η Ελλάδα βρίσκεται ανάμεσα στις χώρες που αναμένεται να αντιμετωπίσουν σημαντική μείωση του πληθυσμού τους τις επόμενες δεκαετίες.

Σύμφωνα με τις προβλέψεις της Κομισιόν, ο πληθυσμός της χώρας μας, από τα 10,4 εκατομμύρια που υπολογίζονταν το 2025, αναμένεται να περιοριστεί στα 9 εκατομμύρια περίπου έως το 2055, ενώ μέχρι το 2080 εκτιμάται ότι θα φτάσει μόλις τα 7,6 εκατομμύρια.

Πίσω από αυτούς τους αριθμούς κρύβεται μια μεγάλη αλλαγή για την ελληνική κοινωνία: λιγότερες γεννήσεις, περισσότερα χρόνια ζωής και ένας πληθυσμός που μεγαλώνει ηλικιακά. Ένα ζήτημα που αφορά όλες τις οικογένειες και, φυσικά, το μέλλον των παιδιών μας.

Η εικόνα είναι ήδη εμφανής. Σύμφωνα με τα πρόσφατα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, ο πληθυσμός της Ελλάδας μειώθηκε κατά 56.223 άτομα την περασμένη χρονιά. Οι γεννήσεις ήταν μειωμένες κατά 4,2% σε σχέση με το 2024, ενώ οι θάνατοι παρουσίασαν επίσης μείωση κατά 4%.

Η Ελλάδα χάνει σταδιακά πληθυσμό – Τι προβλέπεται μέχρι το 2080

Τα στοιχεία της Κομισιόν για τη χώρα μας αποτυπώνουν μια συνεχή πτωτική πορεία, η οποία αναμένεται να συνεχιστεί και τις επόμενες δεκαετίες.

Ειδικότερα, οι προβλέψεις για τον πληθυσμό της Ελλάδας διαμορφώνονται ως εξής:

• 2025: 10,4 εκατομμύρια κάτοικοι
• 2030: 10,2 εκατομμύρια κάτοικοι
• 2040: 9,7 εκατομμύρια κάτοικοι
• 2050: 9,2 εκατομμύρια κάτοικοι
• 2060: 8,6 εκατομμύρια κάτοικοι
• 2070: 8 εκατομμύρια κάτοικοι
• 2080: 7,6 εκατομμύρια κάτοικοι

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η μείωση του πληθυσμού προβλέπεται να συνεχιστεί ακόμη και αν υπάρξει μια μικρή βελτίωση στον αριθμό των γεννήσεων ανά γυναίκα.

Συγκεκριμένα, ο μέσος όρος αναμένεται να αυξηθεί από 1,2 παιδιά ανά γυναίκα σε 1,45 παιδιά κατά την εξεταζόμενη περίοδο. Πρόκειται, ωστόσο, για μια αύξηση που δεν αρκεί για να αντιστρέψει τη συνολική δημογραφική πορεία.

Την ίδια στιγμή, η Ελλάδα θα γίνεται όλο και πιο «ηλικιωμένη». Σύμφωνα με την έκθεση, ο αριθμός των ανθρώπων άνω των 65 ετών θα αυξάνεται σταθερά, ενώ ιδιαίτερα έντονη αναμένεται να είναι η αύξηση στην ηλικιακή ομάδα των 80 ετών και άνω, με μέσο ρυθμό αύξησης 13% στις επόμενες δεκαετίες.

Τι συμβαίνει με το δημογραφικό στην υπόλοιπη Ευρώπη;

Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο την Ελλάδα. Η γήρανση του πληθυσμού και η μείωση των γεννήσεων αποτελούν σημαντικές προκλήσεις για ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Κομισιόν, ο συνολικός πληθυσμός της ΕΕ αναμένεται να αυξηθεί προσωρινά από τα 452 εκατομμύρια κατοίκους το 2025 στα 453 εκατομμύρια το 2029. Από εκεί και πέρα, όμως, θα ξεκινήσει μια σταδιακή μείωση, με τον πληθυσμό να υπολογίζεται ότι θα φτάσει τα 414 εκατομμύρια το 2080.

Αυτό αντιστοιχεί σε πτώση περίπου 8% σε σύγκριση με το 2025.

Βέβαια, δεν θα ακολουθήσουν όλες οι ευρωπαϊκές χώρες την ίδια πορεία. Σε 10 κράτη-μέλη ο πληθυσμός το 2080 προβλέπεται να είναι μεγαλύτερος από τα σημερινά επίπεδα. Ωστόσο, όλες οι χώρες αναμένεται να αντιμετωπίσουν μια κοινή αλλαγή: τη μετατόπιση του πληθυσμού προς τις μεγαλύτερες ηλικίες.

Οι Ευρωπαίοι θα ζουν περισσότερα χρόνια, αλλά θα είναι λιγότεροι οι νέοι

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά ευρήματα της έκθεσης αφορά τη σημαντική αύξηση του ποσοστού των ηλικιωμένων στην Ευρώπη.

Σήμερα, τα άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω αποτελούν περίπου το 22% του πληθυσμού της ΕΕ. Μέχρι το 2080, το ποσοστό αυτό αναμένεται να φτάσει το 33%.

Ακόμη μεγαλύτερη είναι η μεταβολή στην ηλικιακή ομάδα των 80 ετών και άνω. Το ποσοστό τους προβλέπεται να υπερδιπλασιαστεί, από 6% σήμερα σε 14% το 2080.

Αντίθετα, το ποσοστό των ανθρώπων ηλικίας 20 έως 64 ετών, δηλαδή της βασικής ηλικιακής ομάδας του ενεργού πληθυσμού, αναμένεται να μειωθεί από το 58% στο 51% του συνολικού πληθυσμού της ΕΕ.

Παράλληλα, θα αυξηθεί και η διάμεση ηλικία των Ευρωπαίων. Από τα 45 έτη που είναι σήμερα, αναμένεται να φτάσει τα 51 έτη το 2080.

Με απλά λόγια, η Ευρώπη θα έχει όλο και περισσότερους ηλικιωμένους και αναλογικά λιγότερους ανθρώπους στις νεότερες ηλικίες.

Τι σημαίνει η γήρανση του πληθυσμού για τις συντάξεις και την κοινωνία;

Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο της έκθεσης είναι η αύξηση του λεγόμενου δείκτη εξάρτησης ηλικιωμένων.

Πρόκειται για έναν δείκτη που συγκρίνει τον αριθμό των ανθρώπων ηλικίας 65 ετών και άνω με τον πληθυσμό ηλικίας 20 έως 64 ετών. Με αυτόν τον τρόπο αποτυπώνεται πώς η γήρανση του πληθυσμού επηρεάζει την ισορροπία ανάμεσα στους ανθρώπους που λαμβάνουν συντάξεις και σε εκείνους που βρίσκονται στις βασικές ηλικίες εργασίας και συνεισφέρουν στα ασφαλιστικά συστήματα.

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ο δείκτης αυτός εκτιμάται ότι θα αυξηθεί κατά περίπου 27 ποσοστιαίες μονάδες, από 38% το 2025 σε 65% το 2080. Μάλιστα, το μεγαλύτερο μέρος αυτής της αύξησης αναμένεται να έχει ήδη καταγραφεί μέχρι το 2050.

Τι σημαίνει αυτό στην πράξη;

Σήμερα, για κάθε 10 άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω αντιστοιχούν περίπου 26 άνθρωποι ηλικίας 20 έως 64 ετών. Μέχρι το 2080, η αναλογία αυτή αναμένεται να μειωθεί σε λιγότερους από 16 ανθρώπους.

Πρόκειται για μια εξέλιξη που αναμένεται να επηρεάσει σημαντικά τα ασφαλιστικά συστήματα, τις συντάξεις, την αγορά εργασίας και τον τρόπο με τον οποίο οργανώνονται οι κοινωνίες μας.

Λιγότερες γεννήσεις: Γιατί δεν αρκεί η μικρή αύξηση της γονιμότητας;

Το δημογραφικό συνδέεται άμεσα και με τις γεννήσεις. Σύμφωνα με την έκθεση, ο συνολικός δείκτης γονιμότητας στην Ευρωπαϊκή Ένωση αναμένεται να παρουσιάσει μια μικρή βελτίωση τα επόμενα χρόνια.

Συγκεκριμένα, από το ιστορικά χαμηλό επίπεδο των 1,3 γεννήσεων ζώντων παιδιών ανά γυναίκα το 2024, προβλέπεται να φτάσει τα 1,5 παιδιά ανά γυναίκα έως το 2080.

Ωστόσο, ακόμη και αυτή η αύξηση δεν αρκεί για να εξασφαλιστεί η φυσική αναπλήρωση του πληθυσμού.

Για να διατηρείται ένας πληθυσμός σταθερός χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η μετανάστευση, απαιτούνται περίπου 2,1 παιδιά ανά γυναίκα. Επομένως, οι προβλέψεις δείχνουν ότι η Ευρώπη θα εξακολουθήσει να βρίσκεται κάτω από αυτό το όριο.

Θα ζούμε περισσότερα χρόνια – Τι δείχνουν οι προβλέψεις για το προσδόκιμο ζωής;

Υπάρχει, ωστόσο, και μια θετική πλευρά σε αυτή τη δημογραφική αλλαγή: οι άνθρωποι στην Ευρώπη αναμένεται να ζουν όλο και περισσότερα χρόνια.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Κομισιόν, το προσδόκιμο ζωής των ανδρών στην ΕΕ αναμένεται να αυξηθεί κατά περίπου επτά χρόνια, από τα 79 έτη το 2025 στα 86 έτη το 2080.

Για τις γυναίκες, η αύξηση υπολογίζεται σε περίπου έξι χρόνια, με το προσδόκιμο ζωής να ανεβαίνει από τα 84 έτη το 2025 στα 90 έτη το 2080.

Έτσι, η διαφορά στο προσδόκιμο ζωής ανάμεσα στα δύο φύλα αναμένεται να περιοριστεί ακόμη περισσότερο.

Το δημογραφικό αφορά όλους μας

Οι αριθμοί της έκθεσης της Κομισιόν μπορεί να μοιάζουν μακρινοί, καθώς πολλές από τις προβλέψεις φτάνουν μέχρι το 2080. Ωστόσο, η δημογραφική αλλαγή είναι ήδη εδώ και επηρεάζει την καθημερινότητα, τις οικογένειες και τις προοπτικές των επόμενων γενεών.

Για την Ελλάδα, το ζητούμενο δεν είναι μόνο πόσοι άνθρωποι θα κατοικούν στη χώρα τις επόμενες δεκαετίες, αλλά και πώς θα δημιουργηθούν οι συνθήκες ώστε οι νέοι άνθρωποι να μπορούν να κάνουν οικογένεια, να μεγαλώνουν τα παιδιά τους και να σχεδιάζουν το μέλλον τους με μεγαλύτερη ασφάλεια.

Γιατί το δημογραφικό δεν είναι απλώς ένας αριθμός σε μια στατιστική έκθεση. Είναι οι οικογένειες του σήμερα, τα παιδιά του αύριο και η κοινωνία μέσα στην οποία θα μεγαλώσουν.