Μεγαλώνουμε παιδιά χωρίς όρια; Το λάθος που μπορεί να επηρεάσει τη συμπεριφορά τους

Κάθε οικογένεια έχει τον δικό της τρόπο να μεγαλώνει τα παιδιά της. Κάποιοι γονείς επιλέγουν την αυστηρότητα, άλλοι προτιμούν μια πιο ήπια προσέγγιση, βασισμένη στην ενσυναίσθηση, τον σεβασμό και την επικοινωνία. Υπάρχουν, βέβαια, και εκείνοι που δυσκολεύονται να θέσουν όρια ή να παρακολουθούν στενά την καθημερινότητα των παιδιών τους.

Ποιος είναι, όμως, ο τρόπος ανατροφής που συνδέεται με λιγότερες συναισθηματικές και συμπεριφορικές δυσκολίες στα παιδιά; Μήπως τελικά το μυστικό βρίσκεται στην ισορροπία ανάμεσα στην αγάπη, την υποστήριξη και τα σταθερά όρια;

Φυσικά, δεν υπάρχει μία μαγική συνταγή για την επιτυχημένη ανατροφή ούτε κάποιο γονεϊκό μοντέλο που μπορεί να εγγυηθεί ότι ένα παιδί θα μεγαλώσει χωρίς δυσκολίες ή τραυματικές εμπειρίες. Ωστόσο, μια ερευνητική ομάδα επιχείρησε να φωτίσει τη σχέση ανάμεσα στις διαφορετικές πρακτικές γονικής μέριμνας και στα προβλήματα συμπεριφοράς που μπορεί να εμφανίσουν τα παιδιά.

Η σχετική μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό PLOS One, εξέτασε συμπεριφορές και δυσκολίες όπως το άγχος, η κατάθλιψη, η επιθετικότητα και τα προβλήματα συγκέντρωσης, αναδεικνύοντας τον σημαντικό ρόλο που μπορεί να έχει η γονεϊκή παρουσία στην καθημερινότητα ενός παιδιού.

Οι διαφορετικοί τρόποι ανατροφής και τι δείχνει η έρευνα

Η ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής την Ξιαογιέ Χου, Επίκουρη Καθηγήτρια Ψυχολογίας στο State University of New York (SUNY) στο Κόρτλαντ της Νέας Υόρκης, διαπίστωσε ότι η ανεπαρκής επίβλεψη και η ασυνεπής πειθαρχία συνδέονται με μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης προβλημάτων συμπεριφοράς στα παιδιά.

Για τις ανάγκες της μελέτης, οι επιστήμονες εξέτασαν 2.752 παιδιά ηλικίας 5 έως 18 ετών, από 15 ερευνητικά κέντρα σε 18 πολιτείες των ΗΠΑ και το Πουέρτο Ρίκο.

Οι γονείς κλήθηκαν να συμπληρώσουν δύο ερωτηματολόγια. Το πρώτο αφορούσε τις γονεϊκές πρακτικές που ακολουθούν, όπως:

• Η ζεστή και θετική ανατροφή, με επαίνους για την καλή συμπεριφορά, συναισθηματική υποστήριξη και ενεργή συμμετοχή στη ζωή του παιδιού.
• Η ασυνεπής πειθαρχία, όταν οι κανόνες και οι συνέπειες δεν εφαρμόζονται με σταθερό τρόπο.
• Η ανεπαρκής επίβλεψη, δηλαδή η περιορισμένη γνώση των γονέων για τις δραστηριότητες και τις παρέες των παιδιών τους.

Το δεύτερο ερωτηματολόγιο περιλάμβανε 113 ερωτήσεις σχετικά με τη συμπεριφορά των παιδιών, εστιάζοντας σε δυσκολίες όπως το άγχος, η κατάθλιψη, η κοινωνική απόσυρση, η επιθετικότητα και η παραβίαση κανόνων.

Ποια παιδιά παρουσίαζαν λιγότερες δυσκολίες;

Τα ευρήματα έδειξαν ότι τα παιδιά που μεγάλωναν σε οικογένειες όπου η ζεστασιά και η συναισθηματική υποστήριξη συνδυάζονταν με στενή και ουσιαστική επίβλεψη παρουσίαζαν τα λιγότερα συναισθηματικά και συμπεριφορικά προβλήματα.

Αντίθετα, περισσότερες δυσκολίες καταγράφηκαν στα παιδιά των οποίων οι γονείς ήταν μεν σχετικά ζεστοί και υποστηρικτικοί, αλλά δεν παρακολουθούσαν τόσο στενά τις δραστηριότητές τους.

Με άλλα λόγια, η αγάπη και η καλή επικοινωνία είναι πολύτιμες, αλλά φαίνεται πως χρειάζονται και κάτι ακόμη: την ενεργή παρουσία των γονέων, το ενδιαφέρον για την καθημερινότητα του παιδιού και τα σαφή όρια.

Οι τρεις ομάδες οικογενειών που ξεχώρισαν

Οι ερευνητές κατέταξαν τις οικογένειες σε τρεις βασικές ομάδες, ανάλογα με τη ζεστασιά και τον βαθμό επίβλεψης που χαρακτήριζαν τη γονεϊκή συμπεριφορά:

• Περίπου 60% των οικογενειών: Οι γονείς ήταν θερμοί και υποστηρικτικοί, ενώ παρακολουθούσαν στενά τα παιδιά τους.
• Περίπου 38% των οικογενειών: Οι γονείς ήταν λιγότερο θερμοί και το επίπεδο επίβλεψης ήταν μέτριο.
• Περίπου 2% των οικογενειών: Οι γονείς ήταν σχετικά θερμοί, αλλά η επίβλεψη των παιδιών ήταν αισθητά πιο περιορισμένη.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι τα προβλήματα συμπεριφοράς αυξάνονταν με την ίδια σειρά.

Τα παιδιά της πρώτης ομάδας εμφάνιζαν λιγότερες δυσκολίες σε σύγκριση με εκείνα της δεύτερης, με διαφορά δύο μονάδων στη βαθμολογία. Ακόμη μεγαλύτερη ήταν η διαφορά για τα παιδιά της τρίτης ομάδας, τα οποία συγκέντρωναν περίπου τέσσερις έως πέντε μονάδες υψηλότερη βαθμολογία από τα παιδιά της δεύτερης ομάδας.

Ένα ακόμη σημαντικό εύρημα αφορούσε την ασυνεπή πειθαρχία. Όταν, για παράδειγμα, ένας γονιός απειλεί το παιδί με κάποια τιμωρία, αλλά τελικά δεν την εφαρμόζει, η πρακτική αυτή συνδέθηκε με περισσότερα προβλήματα συμπεριφοράς και ιδιαίτερα με αυξημένη επιθετικότητα.

Γιατί έχει σημασία να γνωρίζουμε πού βρίσκεται το παιδί μας;

Οι επιστήμονες παρατήρησαν επίσης ότι η ανεπαρκής επίβλεψη, όπως όταν ένα παιδί βγαίνει με φίλους τους οποίους ο γονέας δεν γνωρίζει, σχετιζόταν με μεγαλύτερη πιθανότητα παραβίασης κανόνων.

Ωστόσο, δεν διαπιστώθηκε αντίστοιχη σύνδεση με αυξημένα επίπεδα άγχους ή κατάθλιψης.

Το εύρημα αυτό αναδεικνύει μια σημαντική διάσταση της γονεϊκότητας: η επίβλεψη δεν σημαίνει απαραίτητα έλεγχο σε κάθε βήμα, ούτε περιορισμό της αυτονομίας του παιδιού. Σημαίνει ότι ο γονιός γνωρίζει τον κόσμο του, ενδιαφέρεται για τις παρέες και τις δραστηριότητές του και παραμένει διαθέσιμος όταν τον χρειάζεται.

Τι θέλουν να διερευνήσουν στη συνέχεια οι ειδικοί

Η ερευνητική ομάδα σκοπεύει να συνεχίσει την παρακολούθηση των ίδιων οικογενειών σε βάθος χρόνου, προκειμένου να διαπιστώσει αν οι αλλαγές στις πρακτικές ανατροφής συνδέονται με αντίστοιχες αλλαγές στη συμπεριφορά των παιδιών ή αν συμβαίνει και το αντίστροφο.

Παράλληλα, οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι υπάρχει περιθώριο για πιο ολοκληρωμένη αξιολόγηση των αποτελεσμάτων. Τα ερωτηματολόγια συμπληρώθηκαν κυρίως από μητέρες, ενώ συμμετείχαν μόλις 52 πατέρες. Στο επόμενο στάδιο, οι ερευνητές θέλουν να συγκεντρώσουν πληροφορίες και από εκπαιδευτικούς, αλλά και από τα ίδια τα παιδιά.

Με αυτόν τον τρόπο, εκτιμούν ότι οι αρμόδιοι φορείς θα μπορούν να εντοπίζουν πιο εύκολα τις οικογένειες που χρειάζονται πρόσθετη υποστήριξη.

Το βασικό μήνυμα της έρευνας; Τα παιδιά χρειάζονται αγάπη, αποδοχή και συναισθηματική ασφάλεια, αλλά εξίσου σημαντικό είναι να αισθάνονται ότι οι γονείς τους είναι παρόντες, ενδιαφέρονται για όσα συμβαίνουν στη ζωή τους και θέτουν σταθερά, ξεκάθαρα όρια. Γιατί η ουσιαστική φροντίδα δεν σημαίνει ούτε αυστηρότητα χωρίς περιθώρια ούτε ελευθερία χωρίς καθοδήγηση. Σημαίνει σχέση, επικοινωνία και σταθερή παρουσία.