«Πόσες φορές να το πω;» – 10 τρόποι να σε ακούν τα παιδιά χωρίς να φωνάζεις

Πώς να κάνετε τα παιδιά να σας ακούν χωρίς φωνές...

Ναι, γίνεται!

Έχεις μόλις τελειώσει το βραδινό και μαζεύεις την κουζίνα. Κοιτάζεις την ώρα και συνειδητοποιείς ότι είναι ώρα για ύπνο. «Παιδιά, πάμε σιγά σιγά να ετοιμαστούμε για το κρεβάτι», τους λες γλυκά, την ώρα που παίζουν και παλεύουν παιχνιδιάρικα.

Περνάει ένα λεπτό. Η φασαρία αντί να μειώνεται, γίνεται όλο και πιο έντονη.

«ΠΑΙΔΙΑ! Ώρα για τα κρεβάτια σας!», επαναλαμβάνεις, αυτή τη φορά λίγο πιο δυνατά και με λιγότερη υπομονή.

Ακούς έναν δυνατό θόρυβο και αμέσως μετά γέλια.

«ΠΑΙΔΙΑΑΑΑ! ΣΑΣ ΕΙΠΑ ΝΑ ΠΑΤΕ ΣΤΑ ΚΡΕΒΑΤΙΑ ΣΑΣ ΤΩΡΑ!», φωνάζεις πλέον, μπαίνοντας θυμωμένη στο δωμάτιο.

Κι όμως, τα παιδιά συνεχίζουν να παίζουν και να παλεύουν σαν να μην υπάρχεις καν στον χώρο!

Αν αυτή η σκηνή σού φαίνεται γνώριμη και συμβαίνει ακόμη συχνότερα από την περίοδο της πανδημίας και μετά, να ξέρεις πως δεν είσαι μόνη. Η δυσκολία των παιδιών να ακούσουν και να ανταποκριθούν σε όσα τους ζητάμε είναι ένα από τα πιο συνηθισμένα και διαχρονικά παράπονα των γονιών. Και όταν περνάμε περισσότερο χρόνο όλοι μαζί στο σπίτι, οι εντάσεις είναι εύκολο να αυξηθούν.

Η αλήθεια είναι πως το να μάθουν τα παιδιά να μας ακούν και να συνεργάζονται δεν γίνεται από τη μια μέρα στην άλλη. Χρειάζεται προσπάθεια και από τη δική μας πλευρά. Όπως δεν μπορούμε να περιμένουμε να είμαστε υγιείς και σε καλή φυσική κατάσταση χωρίς να φροντίζουμε τον εαυτό μας, έτσι δεν μπορούμε να περιμένουμε από τα παιδιά να ανταποκρίνονται αμέσως, όταν το μόνο που ακούν από εμάς είναι διαρκείς εντολές.

Όσο πιο γρήγορα αφήσουμε πίσω μας την προσδοκία ότι τα παιδιά πρέπει να υπακούν απλώς και μόνο επειδή είμαστε οι γονείς τους και αποδεχτούμε ότι η συνεργασία είναι υπόθεση δύο πλευρών, τόσο πιθανότερο είναι να δούμε αλλαγές στη συμπεριφορά τους και να νιώσουμε κι εμείς λιγότερη απογοήτευση.

Στο τέλος της ημέρας, δεν μπορούμε να αναγκάσουμε τα παιδιά μας να μας ακούν. Μπορούμε, όμως, να κάνουμε αρκετά πράγματα για να αυξήσουμε τις πιθανότητες να συνεργαστούν μαζί μας, χωρίς να καταλήγουμε κάθε φορά να υψώνουμε τη φωνή μας.

Ακολουθούν 10 πρακτικές συμβουλές που μπορούν να μας βοηθήσουν να επικοινωνούμε καλύτερα με τα παιδιά μας και να κερδίζουμε τη συνεργασία τους χωρίς φωνές.

1. Αναζητήστε την πραγματική αιτία πίσω από τη συμπεριφορά τους

Μερικές φορές τα παιδιά δεν μας ακούν απλώς επειδή είναι απορροφημένα σε αυτό που κάνουν και δεν αντιλαμβάνονται τι συμβαίνει γύρω τους. Άλλες φορές, όμως, μπορεί να υπάρχει κάτι βαθύτερο που δυσκολεύει την επικοινωνία μας.

Ένας από τους συνηθέστερους λόγους είναι η έλλειψη ουσιαστικής σύνδεσης ανάμεσα στον γονιό και το παιδί.

Η εκπαιδεύτρια γονέων Pam Leo το διατυπώνει με πολύ εύστοχο τρόπο: «Το επίπεδο συνεργασίας που έχουν οι γονείς από τα παιδιά τους είναι συνήθως ανάλογο με το επίπεδο σύνδεσης που νιώθουν τα παιδιά με τους γονείς τους».

Όταν τα παιδιά αισθάνονται ότι ενδιαφερόμαστε πραγματικά για τη ζωή τους, ότι τα βλέπουμε, τα ακούμε και τους δείχνουμε πως έχουν σημασία για εμάς, είναι πιθανότερο να δώσουν προσοχή και σε όσα έχουμε να τους πούμε.

Υπάρχουν, ωστόσο, και άλλοι παράγοντες που μπορεί να επηρεάζουν την ικανότητα ενός παιδιού να ακούει και να ανταποκρίνεται. Σε αυτούς περιλαμβάνονται η πιο αργή επεξεργασία πληροφοριών, η δυσκολία στις μεταβάσεις από τη μία δραστηριότητα στην άλλη, οι δυσκολίες στην ακουστική επεξεργασία, η αβεβαιότητα σχετικά με το τι ακριβώς περιμένουμε από εκείνο, η αδυναμία ολοκλήρωσης μιας εργασίας και οι δυσκολίες στον κινητικό σχεδιασμό, δηλαδή στην εκτέλεση μιας ακολουθίας βημάτων.

Τα παιδιά με αισθητηριακές δυσκολίες επεξεργασίας, ΔΕΠΥ ή αυτισμό είναι πιθανότερο να αντιμετωπίζουν ορισμένες από αυτές τις προκλήσεις και συχνά χρειάζονται πρόσθετη υποστήριξη, προσαρμοσμένη στις ανάγκες τους, για να βελτιώσουν τις δεξιότητες ακρόασης και ανταπόκρισης.

2. Συνδεθείτε μαζί τους πριν τους ζητήσετε κάτι

Αν τα παιδιά βρίσκονται σε άλλο δωμάτιο και τους φωνάζετε από μακριά να κάνουν κάτι, είναι πολύ πιθανό να μη σας δώσουν σημασία!

Αντί να επαναλαμβάνετε την ίδια εντολή από την κουζίνα ή το σαλόνι, σταματήστε για λίγο αυτό που κάνετε και πλησιάστε το παιδί σας. Δείξτε ενδιαφέρον για τη δραστηριότητά του.

Μπορείτε, για παράδειγμα, να πείτε: «Τι ωραία πίστα αγώνων φτιάχνεις!». Αφήστε το να σας εξηγήσει τι έχει δημιουργήσει και αφιερώστε λίγο χρόνο για να το ακούσετε πραγματικά.

Είναι άβολο; Ναι. Μπορεί να σας ενοχλεί που πρέπει να αφήσετε στη μέση τη δουλειά σας; Φυσικά. Όμως, όπως χρειάζεται προσπάθεια για να γυμναζόμαστε και να τρεφόμαστε σωστά, έτσι χρειάζεται προσπάθεια και για να χτίσουμε μια σχέση καλύτερης επικοινωνίας με τα παιδιά μας.

Αφού συνδεθείτε μαζί τους, μπορείτε να διατυπώσετε το αίτημά σας. Αγγίξτε απαλά τον ώμο ή το χέρι του παιδιού για να τραβήξετε την προσοχή του, κατεβείτε στο ύψος του, κοιτάξτε το στα μάτια και πείτε με ήρεμη φωνή: «Αγάπη μου, ήρθε η ώρα να μαζέψουμε τα παιχνίδια».

Το σημαντικό εδώ είναι να διατυπώνετε καθαρά το αίτημά σας, αντί να καταφεύγετε σε παρακάλια ή απαιτήσεις που συχνά προκαλούν αντίσταση.

3. Δώστε τους επιλογές

Τα παιδιά έχουν συχνά την ανάγκη να αισθάνονται ότι έχουν λόγο σε όσα συμβαίνουν και ότι μπορούν να ασκούν κάποιον έλεγχο στη ζωή τους. Η ανάγκη για αυτονομία είναι ένα φυσιολογικό και σημαντικό κομμάτι της ανάπτυξής τους.

Όσο περισσότερες ευκαιρίες τούς δίνουμε να παίρνουν μικρές, κατάλληλες για την ηλικία τους αποφάσεις, τόσο πιθανότερο είναι να συνεργάζονται μαζί μας.

Αμέσως μετά το αίτημά σας, προσφέρετε δύο επιλογές.

Για παράδειγμα:

• «Θέλεις να μαζέψεις πρώτα την πλαστελίνη ή τα Lego;»
• «Θέλεις να κάνεις πρώτα τα Μαθηματικά ή τα Αγγλικά;»
• «Προτιμάς να κάνεις μπάνιο στην μπανιέρα ή ντους;»
• «Θέλεις πρώτα να βουρτσίσεις τα δόντια σου ή να ντυθείς;»

Έτσι, το παιδί δεν χρειάζεται να επιλέξει ανάμεσα στο να υπακούσει και στο να αρνηθεί. Έχει τη δυνατότητα να αποφασίσει πώς θα ανταποκριθεί στο αίτημά σας.

4. Λιγότερα λόγια, περισσότερη δράση

Εδώ είναι που πολλοί γονείς δυσκολευόμαστε! Αντί να πούμε κάτι μία φορά και στη συνέχεια να ενεργήσουμε ανάλογα, επαναλαμβάνουμε το ίδιο πράγμα ξανά και ξανά, μέχρι να εξαντληθεί η υπομονή μας.

Όταν μιλάμε ασταμάτητα, γκρινιάζουμε και επαναλαμβάνουμε τις ίδιες οδηγίες, καταλήγουμε να ακουγόμαστε σαν τη δασκάλα στις ταινίες του Τσάρλι Μπράουν. Και τα παιδιά μαθαίνουν σταδιακά να αγνοούν ακόμη και το πρώτο μας αίτημα.

Αν έχετε ήδη πλησιάσει το παιδί, έχετε συνδεθεί μαζί του, έχετε διατυπώσει ξεκάθαρα τι θέλετε και του έχετε δώσει επιλογές, αλλά εκείνο εξακολουθεί να σας αγνοεί, επιστρέψτε στο δεύτερο βήμα: εστιάστε ξανά στη σύνδεσή σας.

Αν δεν έχετε αφιερώσει αρκετό χρόνο μέσα στην ημέρα για ουσιαστική επικοινωνία μαζί του, ίσως χρειαστεί να επενδύσετε περισσότερο σε αυτό το κομμάτι προτού περιμένετε να συνεργαστεί.

5. Δώστε προσοχή στον τόνο της φωνής σας

Ο τρόπος με τον οποίο λέμε κάτι είναι συχνά πολύ πιο σημαντικός από τα ίδια τα λόγια μας.

Αν ξεκινήσουμε μια συζήτηση με εκνευρισμό, ένταση ή θυμό, είναι πιθανότερο το παιδί να κλείσει τα αυτιά του και να σταματήσει να μας ακούει.

Βέβαια, αυτό είναι πολύ πιο εύκολο να το λέμε παρά να το εφαρμόζουμε. Ειδικά σε περιόδους αυξημένου άγχους, όταν σχεδόν κάθε γονιός νιώθει μεγαλύτερη πίεση και έχει λιγότερη υπομονή.

Γι' αυτό χρειάζεται να δείχνουμε κατανόηση και στον εαυτό μας. Δεν χρειάζεται να είμαστε τέλειοι γονείς ούτε να διατηρούμε την ψυχραιμία μας σε κάθε περίσταση.

Είναι, όμως, σημαντικό να θυμόμαστε ότι ο τόνος της φωνής μας παίζει καθοριστικό ρόλο στο κατά πόσο το παιδί θα είναι πρόθυμο να ανταποκριθεί σε αυτό που του ζητάμε.

6. Μετατρέψτε το «μη» σε κάτι θετικό

Πόσες φορές μέσα στην ημέρα λέμε στα παιδιά μας «μη»;

«Μη χτυπάς τον αδελφό σου».

«Μη πετάς τα ρούχα στο πάτωμα».

«Μη χοροπηδάς στον καναπέ».

Οι αρνητικές εντολές απαιτούν από το παιδί να επεξεργαστεί δύο πράγματα: τι δεν πρέπει να κάνει και τι πρέπει να κάνει στη θέση αυτού.

Αντί να εστιάζετε σε αυτό που θέλετε να σταματήσει, δοκιμάστε να περιγράψετε ξεκάθαρα την επιθυμητή συμπεριφορά.

Για παράδειγμα:

• Αντί για «Μη χτυπάς τον αδελφό σου», πείτε «Κράτα τα χέρια σου στον εαυτό σου».
• Αντί για «Μη πετάς τα ρούχα στο πάτωμα», πείτε «Βάλε τα ρούχα σου στο καλάθι».
• Αντί για «Μη χοροπηδάς στον καναπέ», πείτε «Κράτα τα πόδια σου μακριά από τον καναπέ».

Με αυτόν τον τρόπο, το παιδί καταλαβαίνει πιο εύκολα τι ακριβώς περιμένετε από εκείνο, αυξάνοντας τις πιθανότητες να ανταποκριθεί.

7. Βεβαιωθείτε ότι το παιδί κατάλαβε τι του ζητήσατε

Μερικές φορές θεωρούμε δεδομένο ότι το παιδί μας άκουσε και κατάλαβε την οδηγία μας, ενώ στην πραγματικότητα μπορεί να μην έχει αντιληφθεί τι ακριβώς πρέπει να κάνει.

Ένας απλός τρόπος να το αποφύγουμε είναι να του ζητήσουμε να επαναλάβει με δικά του λόγια αυτό που του είπαμε.

Έτσι, μπορούμε να διαπιστώσουμε αν κατάλαβε τι περιμένουμε από εκείνο, να διευκρινίσουμε ό,τι χρειάζεται και να βεβαιωθούμε ότι το μήνυμά μας έφτασε στον αποδέκτη του.

Δεν πρόκειται για εξέταση ούτε για τρόπο να ελέγχουμε διαρκώς το παιδί. Είναι ένας απλός τρόπος να βεβαιωθούμε ότι καταλαβαινόμαστε.

8. Γίνετε η μαμά που λέει πιο συχνά «ναι»

Πόσες φορές μέσα στην ημέρα λέμε «όχι» στα παιδιά μας;

«Όχι, δεν μπορείς να φας γλυκό».

«Όχι, δεν μπορούμε να πάμε τώρα στο πάρκο».

«Όχι, δεν μπορείς να παίξεις άλλο με την οθόνη».

Κι ενώ εμείς λέμε συνεχώς «όχι», περιμένουμε από τα παιδιά μας να ακούν κάθε δικό μας αίτημα και να απαντούν πάντα «ναι»!

Αν μπούμε για λίγο στη θέση τους, μπορούμε να καταλάβουμε γιατί δεν είναι πάντοτε πρόθυμα να συνεργαστούν.

Ένας τρόπος να βελτιώσουμε αυτή τη δυναμική είναι να αναζητούμε περισσότερες ευκαιρίες για να λέμε «ναι», χωρίς φυσικά να καταργούμε τα όρια που είναι απαραίτητα για την ασφάλεια και την καθημερινότητά τους.

Για παράδειγμα:

• «Ξέρω πόσο σου αρέσει το γλυκό. Ας το κρατήσουμε για το Σαββατοκύριακο. Θέλεις να το φάμε την Παρασκευή ή το Σάββατο το βράδυ;»
• «Ωραία ιδέα το πάρκο! Μόλις τελειώσω με την κουζίνα, πάμε!»
• «Βλέπω πόσο πολύ διασκεδάζεις παίζοντας Roblox. Μπορείς να παίξεις ακόμη δέκα λεπτά και μετά είναι ώρα για τα μαθήματά σου».

Με αυτόν τον τρόπο, το παιδί αισθάνεται ότι το ακούμε, αναγνωρίζουμε τις επιθυμίες του και προσπαθούμε να βρούμε μια λύση που να λειτουργεί για όλους.

9. Επιστρατεύστε το χιούμορ σας

Εδώ είναι που ο σύζυγος της αρθρογράφου ξεχωρίζει! Όπως αναφέρει η ίδια, εκείνος έχει την ικανότητα να χρησιμοποιεί το χιούμορ για να αποφορτίζει τις καταστάσεις και να αποφεύγει τις μάχες εξουσίας με τα παιδιά.

Δοκιμάστε να μιλήσετε με αστεία φωνή, να κάνετε κάτι παιχνιδιάρικο ή ακόμη και να αυτοσαρκαστείτε όταν ζητάτε από το παιδί να κάνει κάτι.

Ο σύζυγός της έχει μια αγαπημένη τεχνική, την οποία αποκαλεί «γροθιά της οργής» (fist of fury). Το όνομα ακούγεται τρομακτικό, αλλά στην πραγματικότητα πρόκειται για ένα αστείο παιχνίδι.

Όταν λέει στα αγόρια του «Παιδιά, ήρθε η ώρα να ανεβείτε επάνω για μπάνιο», συμπληρώνει: «Αλλιώς, προσέξτε τη γροθιά της οργής!».

Στη συνέχεια, σχηματίζει μια γροθιά και προσποιείται ότι το χέρι του έχει δική του βούληση. Πλησιάζει τα παιδιά και αρχίζει να παίζει μαζί τους, κάνοντας σαν να είναι η γροθιά αυτή που κινείται από μόνη της και όχι ο ίδιος.

Τα αγόρια του το λατρεύουν και γελούν κάθε φορά. Μετά από λίγα λεπτά παιχνιδιού και παιχνιδιάρικης πάλης —που, όπως εξηγεί η αρθρογράφος, είναι ένας τρόπος να έρθουν πιο κοντά στον μπαμπά τους— είναι πολύ πιο πρόθυμα να κάνουν αυτό που τους ζήτησε.

Το χιούμορ δεν λειτουργεί σε κάθε περίσταση, αλλά μπορεί να αποδειχθεί ένας υπέροχος τρόπος να σπάσουμε την ένταση και να θυμηθούμε ότι δεν χρειάζεται κάθε αίτημά μας να μετατρέπεται σε σύγκρουση.

10. Επιλέξτε τις μάχες σας

Αν υπάρχει ένα μότο που ταιριάζει σχεδόν σε κάθε γονιό, είναι αυτό: δεν χρειάζεται να δίνουμε όλες τις μάχες!

Καθημερινά έχουμε τόσα πολλά να διαχειριστούμε, που κάποιες φορές είναι απαραίτητο να αφήνουμε ορισμένα πράγματα να περνούν χωρίς να επιμένουμε.

Σκεφτείτε τι είναι πραγματικά σημαντικό για εσάς και επικεντρωθείτε σε αυτό.

Για την αρθρογράφο, οι βασικές προτεραιότητες αυτή την περίοδο είναι να σταματούν τα παιδιά τον χρόνο μπροστά στις οθόνες όταν πρέπει, να μαζεύουν τα πιάτα και να καθαρίζουν μετά τα γεύματα, καθώς και να συνεργάζονται όταν έρχεται η ώρα του ύπνου.

Από την άλλη πλευρά, έχει αποφασίσει να μην επιμένει τόσο σε ορισμένα πράγματα που την ενοχλούν, όπως το να ξαναβάζουν τα μαξιλάρια στον καναπέ αφού τα έχουν πετάξει στο πάτωμα παίζοντας με τις οθόνες, κάτι που, όπως παραδέχεται, την εκνευρίζει αφάνταστα.

Έχει επίσης επιλέξει προς το παρόν να μην απαιτεί να τακτοποιούν το κρεβάτι στο δωμάτιο των φιλοξενουμένων αφού μπουν εκεί για να δουν μια ταινία, ούτε να ντύνονται κάθε πρωί χωρίς να χρειάζεται να τους καθοδηγεί σε κάθε βήμα.

Όπως ακριβώς κι εμείς οι ενήλικες χρειαζόμαστε λίγη περισσότερη κατανόηση και επιείκεια σε περιόδους έντονου άγχους, το ίδιο ισχύει και για τα παιδιά μας.

Λιγότερες φωνές, περισσότερη σύνδεση με τα παιδιά μας

Αν τον τελευταίο καιρό νιώθετε ότι η έλλειψη συνεργασίας από τα παιδιά σας σάς έχει φέρει στα όριά σας, δοκιμάστε μερικές από αυτές τις συμβουλές στην καθημερινότητά σας.

Μπορεί να εκπλαγείτε από το πόσο καλά θα λειτουργήσουν, αλλά και από το πόσο πιο ήρεμοι θα αισθανθείτε εσείς οι ίδιοι.

Γιατί, τελικά, ο στόχος δεν είναι να μεγαλώσουμε παιδιά που υπακούν μηχανικά σε κάθε μας λέξη. Είναι να χτίσουμε μια σχέση στην οποία υπάρχει επικοινωνία, αμοιβαίος σεβασμός, σαφή όρια και διάθεση για συνεργασία.

Και ας θυμόμαστε κάτι ακόμη: δεν χρειάζεται να είμαστε τέλειοι γονείς. Χρειάζεται να προσπαθούμε, να ακούμε τα παιδιά μας και να τους δείχνουμε, με μικρές καθημερινές πράξεις, ότι είμαστε δίπλα τους.

Μερικές φορές, μια ήρεμη κουβέντα, ένα χαμόγελο ή λίγα λεπτά πραγματικής σύνδεσης μπορούν να κάνουν πολύ περισσότερα από μια δυνατή φωνή.