Παιδιά με ΔΕΠΥ: 6 τρόποι για να γίνουν τα πρωινά στο σπίτι πιο εύκολα και ήρεμα

Χάνεται το ένα παπούτσι, η σχολική τσάντα είναι ακόμη άδεια και το παιδί δεν έχει καν ντυθεί, ενώ το σχολικό λεωφορείο φτάνει σε λίγα λεπτά; Αν κάθε πρωί στο σπίτι θυμίζει αγώνα δρόμου με φωνές, άγχος και συνεχείς υπενθυμίσεις, δεν είστε οι μόνοι. Για τις οικογένειες παιδιών με ΔΕΠΥ, η προετοιμασία για το σχολείο μπορεί να γίνει μία από τις πιο απαιτητικές στιγμές της ημέρας. Υπάρχουν, όμως, μικρές αλλαγές στην καθημερινή ρουτίνα που μπορούν να μειώσουν την ένταση και να βοηθήσουν τα παιδιά να αποκτήσουν σταδιακά μεγαλύτερη αυτονομία.

Σύμφωνα με στοιχεία των αμερικανικών Κέντρων Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC), περίπου 1 στα 9 παιδιά στις ΗΠΑ, δηλαδή γύρω στα 7,1 εκατομμύρια παιδιά, έχει διαγνωστεί με ΔΕΠΥ (Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας). Για πολλές από αυτές τις οικογένειες, το πιο δύσκολο κομμάτι της ημέρας είναι τα λεπτά πριν φύγουν όλοι από το σπίτι.

Γιατί, όμως, τα πρωινά είναι τόσο δύσκολα;

Ο Michael Morse, MD, πιστοποιημένος παιδοψυχίατρος και ψυχίατρος εφήβων, διευθυντής του ADHD & Anxiety Center στο Alvord Baker και αναπληρωτής καθηγητής Ψυχιατρικής στο Πανεπιστήμιο Georgetown, εξηγεί ότι η πρωινή ρουτίνα απαιτεί από τα παιδιά να κάνουν πολλά πράγματα με την ελάχιστη δυνατή βοήθεια.

Όπως επισημαίνει, πολλά παιδιά με ΔΕΠΥ έχουν ένα εσωτερικό βιολογικό ρολόι που λειτουργεί πιο αργά. Έτσι, στις 7 το πρωί, οι περιοχές του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνες για τον προγραμματισμό και την αίσθηση του χρόνου μπορεί να μην έχουν ενεργοποιηθεί πλήρως. Την ίδια στιγμή, όμως, περιμένουμε από τα παιδιά να ολοκληρώσουν μια σειρά από συχνά βαρετές εργασίες, μέσα σε αυστηρά χρονικά περιθώρια.

Οι εκτελεστικές λειτουργίες, δηλαδή οι νοητικές δεξιότητες που μας βοηθούν να ξεκινάμε μια δραστηριότητα, να παρακολουθούμε τον χρόνο και να περνάμε από τη μία εργασία στην άλλη, αναπτύσσονται συχνά πιο αργά στα παιδιά με ΔΕΠΥ.

Έτσι, αυτό που μοιάζει με άρνηση ή αδιαφορία μπορεί στην πραγματικότητα να είναι δυσκολία στην οργάνωση και στην έναρξη μιας δραστηριότητας χωρίς βοήθεια.

«Τα παιδιά τα καταφέρνουν όταν μπορούν», τονίζει ο ειδικός.

Για τους γονείς, αυτό σημαίνει ότι είναι χρήσιμο να αλλάξουν λίγο τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουν τις δυσκολίες. Αντί να αναρωτιούνται γιατί το παιδί δεν συνεργάζεται, μπορούν να αναζητούν τι είναι αυτό που το εμποδίζει να προχωρήσει.

Αυτή η αλλαγή προσέγγισης μπορεί να βοηθήσει τους γονείς να αφήσουν στην άκρη τις επιπλήξεις και να προσφέρουν πρακτική υποστήριξη. Όπως εξηγεί ο Morse, η τιμωρία δεν μπορεί να διδάξει μια δεξιότητα που το παιδί δεν έχει ακόμη κατακτήσει, ενώ η κατάλληλη βοήθεια μπορεί να το ενισχύσει ουσιαστικά.

1. Οργανώστε το πρωινό από το προηγούμενο βράδυ

Τα πιο ήρεμα πρωινά ξεκινούν συχνά από το προηγούμενο βράδυ, όταν υπάρχει περισσότερος χρόνος για προετοιμασία και κανείς δεν βιάζεται να προλάβει το σχολικό λεωφορείο.

Ο Michael Morse προτείνει στους γονείς να υπογράφουν εγκαίρως τα απαραίτητα σχολικά έγγραφα, να αποφασίζουν τι θα φάει το παιδί για πρωινό και, εφόσον είναι αρκετά μεγάλο, να το ενθαρρύνουν να ετοιμάζει τη σχολική τσάντα και να διαλέγει τα ρούχα της επόμενης ημέρας. Στα μικρότερα παιδιά, αυτή η διαδικασία χρειάζεται επίβλεψη.

Μια ακόμη χρήσιμη συνήθεια είναι μια σύντομη συζήτηση πέντε λεπτών νωρίτερα μέσα στην ημέρα, ώστε γονείς και παιδί να δουν μαζί τι περιλαμβάνει το πρόγραμμα της επόμενης ημέρας. Μπορεί να υπάρχει γυμναστική, ένα διαγώνισμα ή κάποια δραστηριότητα μετά το σχολείο. Με αυτόν τον τρόπο, το παιδί αρχίζει σταδιακά να αντιλαμβάνεται καλύτερα τι το περιμένει και να οργανώνεται.

Εξίσου σημαντικός είναι ο ύπνος. «Ένας κουρασμένος εγκέφαλος επιδεινώνει όλα τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ», αναφέρει ο ειδικός, επισημαίνοντας ότι η έλλειψη ύπνου μπορεί να μειώσει και το όφελος από τη φαρμακευτική αγωγή.

Οι δυσκολίες στον ύπνο είναι συχνές στα παιδιά με ΔΕΠΥ και, σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, επηρεάζουν έως και τα μισά από αυτά.

Ένα σταθερό ωράριο ύπνου, η απομάκρυνση των οθονών περίπου μία ώρα πριν από την κατάκλιση και ένα ζεστό μπάνιο ή ντους μπορούν να βοηθήσουν το παιδί να χαλαρώσει και να αποκοιμηθεί ευκολότερα, προετοιμάζοντας το έδαφος για ένα πιο ήρεμο πρωινό.

2. Βάλτε την πρωινή ρουτίνα σε σημείο που να τη βλέπει

Τα παιδιά με ΔΕΠΥ συχνά δυσκολεύονται να συγκρατήσουν στη μνήμη τους μια σειρά από οδηγίες. Όπως εξηγεί ο Morse, η φράση «πήγαινε να ετοιμαστείς» μπορεί στην πραγματικότητα να κρύβει έξι διαφορετικές εντολές.

Μια οπτική λίστα με τα βήματα της πρωινής προετοιμασίας μπορεί να μειώσει σημαντικά αυτή τη δυσκολία.

Οι γονείς μπορούν, για παράδειγμα, να τοποθετήσουν έναν απλό πίνακα στο μπάνιο ή σε άλλο εμφανές σημείο, με τη σειρά των εργασιών:

• Ντύνομαι.
• Τρώω πρωινό.
• Βουρτσίζω τα δόντια μου.
• Φοράω τα παπούτσια μου.
• Παίρνω τη σχολική τσάντα μου.

Για τα μικρότερα παιδιά, οι εικόνες μπορεί να είναι πιο βοηθητικές από τις λέξεις. Μπορείτε, επίσης, να τους δίνετε τη δυνατότητα να σημειώνουν κάθε βήμα που ολοκληρώνουν.

Είναι προτιμότερο να δημιουργήσετε τη λίστα μαζί με το παιδί, καθώς είναι πιθανότερο να ακολουθήσει ένα σχέδιο στο οποίο έχει συμμετάσχει.

Όταν το παιδί καθυστερεί, αντί να επαναλαμβάνετε συνεχώς την ίδια οδηγία, μπορείτε να δείχνετε τον πίνακα και να ρωτάτε απλά: «Ποιο είναι το επόμενο βήμα στη λίστα σου;».

Με τον καιρό, η λίστα μπορεί να γίνει η υπενθύμιση που χρειάζεται το παιδί, αντί να εξαρτάται διαρκώς από τις οδηγίες του γονέα.

3. Βάλτε ένα χρονόμετρο

Για πολλά παιδιά με ΔΕΠΥ, ο χρόνος δεν γίνεται πάντα αντιληπτός με τον ίδιο τρόπο που τον αντιλαμβάνονται οι ενήλικες.

Ορισμένοι ειδικοί χρησιμοποιούν τον όρο «χρονική τύφλωση» (time blindness) για να περιγράψουν αυτή τη δυσκολία, αν και υπάρχουν άνθρωποι που προτιμούν να αποφεύγουν τον συγκεκριμένο όρο.

Στην πράξη, δέκα λεπτά και μία ώρα μπορεί να μοιάζουν εξίσου αόριστα στο παιδί. Γι’ αυτό, βοηθούν τα εργαλεία που κάνουν τον χρόνο ορατό.

Ένα οπτικό χρονόμετρο, για παράδειγμα, με έναν χρωματιστό δίσκο που μικραίνει όσο περνούν τα λεπτά, επιτρέπει στο παιδί να βλέπει πόσος χρόνος απομένει. Για όσα παιδιά ετοιμάζονται σε διαφορετικό δωμάτιο, μπορεί να είναι χρήσιμο ένα χρονόμετρο που ανακοινώνει πόσα λεπτά απομένουν.

Ο Morse τονίζει ότι ένα απλό χρονόμετρο, που κάνει μόνο αυτή τη δουλειά, είναι συχνά προτιμότερο από ένα κινητό τηλέφωνο. Οι ειδοποιήσεις, τα παιχνίδια και τα μηνύματα του κινητού μπορούν να αποσπάσουν την προσοχή του παιδιού, την ώρα που χρειάζεται να συγκεντρωθεί για να ετοιμαστεί.

4. Περιορίστε τις αποφάσεις που πρέπει να πάρει το παιδί το πρωί

Κάθε νέα επιλογή μπορεί να γίνει αφορμή για καθυστέρηση, ενώ συχνά απαιτεί από τον γονέα να παρέμβει ξανά για να βοηθήσει το παιδί να συνεχίσει.

Η λύση είναι να μεταφέρετε όσο το δυνατόν περισσότερες αποφάσεις από το πρωί στο προηγούμενο βράδυ.

Αφήστε το παιδί να επιλέξει από πριν τα ρούχα του ή δημιουργήστε μερικές έτοιμες επιλογές που μπορεί να εναλλάσσει. Όπως αναφέρει ο Morse, ορισμένα παιδιά αισθάνονται ανακούφιση όταν φορούν ρούχα που μοιάζουν με στολή, καθώς δεν χρειάζεται να αποφασίζουν καθημερινά τι θα βάλουν.

Αντίστοιχα, για το πρωινό μπορείτε να προσφέρετε δύο συγκεκριμένες επιλογές που έχετε ήδη συμφωνήσει. Ιδανικά, το γεύμα μπορεί να περιλαμβάνει κάποια πηγή πρωτεΐνης, όπως αυγά ή γιαούρτι, ώστε να βοηθά στη διατήρηση σταθερής ενέργειας μέσα στην ημέρα.

Χρήσιμο είναι, επίσης, να υπάρχει ένα συγκεκριμένο σημείο κοντά στην έξοδο του σπιτιού για τη σχολική τσάντα, τα παπούτσια και το μπουφάν. Ένα καλάθι ή ένα γαντζάκι μπορεί να αποτρέψει το καθημερινό ψάξιμο για το χαμένο παπούτσι λίγο πριν από την αναχώρηση.

Η βασική ιδέα είναι να μεταφέρετε τη σκέψη και την οργάνωση στο ήρεμο περιβάλλον της προηγούμενης βραδιάς, ώστε το πρωί να απαιτούνται λιγότερες αποφάσεις και να προκύπτουν λιγότερες εντάσεις.

5. Συζητήστε με τον γιατρό την ώρα λήψης της φαρμακευτικής αγωγής

Εάν το παιδί λαμβάνει φαρμακευτική αγωγή για τη ΔΕΠΥ, έχει σημασία όχι μόνο ποιο φάρμακο χρησιμοποιεί, αλλά και πότε το λαμβάνει.

Όπως εξηγεί ο Morse, κανένα φάρμακο για τη ΔΕΠΥ δεν δρα αμέσως μόλις καταποθεί. Έτσι, ένα διεγερτικό φάρμακο παρατεταμένης δράσης που λαμβάνεται μαζί με το πρωινό μπορεί να αρχίσει να δρα όταν το παιδί βρίσκεται ήδη στο σχολείο, αφήνοντας ακάλυπτο το πιο δύσκολο κομμάτι της ημέρας.

Με την καθοδήγηση του θεράποντος γιατρού, ορισμένες οικογένειες εξετάζουν το ενδεχόμενο η δόση να λαμβάνεται πιο κοντά στην ώρα αφύπνισης, ώστε να υπάρχει περισσότερος χρόνος μέχρι να αρχίσει η δράση της. Υπάρχουν, επίσης, συγκεκριμένες φαρμακευτικές μορφές που έχουν σχεδιαστεί για να λαμβάνονται από το προηγούμενο βράδυ.

Προσοχή: Η ώρα λήψης δεν πρέπει να αλλάζει χωρίς συνεννόηση με τον γιατρό που παρακολουθεί το παιδί. Η χρονική στιγμή χορήγησης μπορεί να επηρεάσει την αποτελεσματικότητα της θεραπείας και αξίζει να συζητηθεί στο επόμενο ραντεβού.

6. Όταν το πρωινό πάει στραβά, βάλτε τη σχέση με το παιδί πάνω από τις επιπλήξεις

Ακόμη και με την καλύτερη οργάνωση, θα υπάρξουν πρωινά που τίποτα δεν θα πάει όπως το είχατε σχεδιάσει.

Ο Morse επισημαίνει ότι ορισμένες αντιδράσεις των γονιών, παρόλο που ξεκινούν από αγάπη και διάθεση βοήθειας, μπορεί τελικά να έχουν το αντίθετο αποτέλεσμα.

Αν, για παράδειγμα, ντύνετε συστηματικά το παιδί της Β΄ Δημοτικού επειδή καθυστερεί ή τρέχετε στο σχολείο για να παραδώσετε ένα φυλλάδιο που ξέχασε, μπορεί να διευκολύνετε προσωρινά την κατάσταση, αλλά να μην το βοηθάτε να αναπτύξει τις δικές του δεξιότητες οργάνωσης και αυτονομίας.

Από την άλλη, οι συνεχείς φωνές συχνά οδηγούν σε έναν φαύλο κύκλο έντασης, όπου γονείς και παιδιά υψώνουν όλο και περισσότερο τον τόνο της φωνής τους. Ούτε οι τιμωρίες είναι πάντα αποτελεσματικές, καθώς, όπως εξηγεί ο ειδικός, το πρόβλημα μπορεί να αφορά τη μνήμη και την οργάνωση και όχι την έλλειψη ενδιαφέροντος.

Όταν ένα πρωινό καταλήξει σε αναστάτωση, ο στόχος δεν είναι να μεταφερθεί η ένταση σε ολόκληρη την ημέρα.

Αφού φύγετε από το σπίτι, η στιγμή για παρατηρήσεις και μαθήματα έχει περάσει. Μια επίπληξη μέσα στο αυτοκίνητο μπορεί απλώς να κάνει το παιδί να φτάσει στο σχολείο νιώθοντας ντροπή και άγχος.

Μερικές φορές, αρκεί μια απλή φράση: «Ήταν ένα δύσκολο πρωινό. Σε αγαπώ και θα βρούμε μαζί μια λύση».

Αργότερα, όταν όλοι θα έχουν ηρεμήσει, μπορείτε να συζητήσετε μαζί τι δεν λειτούργησε και να αναζητήσετε μια μικρή αλλαγή που θα βοηθήσει την επόμενη φορά. Δεν χρειάζεται να αλλάξετε ολόκληρη τη ρουτίνα σας, αν το πρόβλημα μπορεί να λυθεί με μια απλή προσαρμογή σε ένα μόνο βήμα.

Εξίσου σημαντικό είναι να δείχνετε κατανόηση και στον εαυτό σας. Η ψυχολόγος Kristin Neff, μέσα από τη δουλειά της γύρω από την αυτοσυμπόνια, προσφέρει χρήσιμες προσεγγίσεις για γονείς που δυσκολεύονται να διαχειριστούν την πίεση της καθημερινότητας.

Το ζητούμενο δεν είναι τα τέλεια πρωινά, αλλά λιγότερο άγχος για όλους

Καμία από αυτές τις αλλαγές δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι κάθε πρωί θα κυλάει χωρίς δυσκολίες. Μπορεί, όμως, να μειώσει την πίεση και να βοηθήσει το παιδί να αναπτύξει σταδιακά δεξιότητες που σήμερα δυσκολεύεται να εφαρμόσει μόνο του.

Η ουσία είναι να μη βασίζεται όλη η πρωινή προετοιμασία στη μνήμη του παιδιού ή στις συνεχείς υπενθυμίσεις του γονέα. Με σταθερές συνήθειες, ορατά βήματα και λιγότερες αποφάσεις της τελευταίας στιγμής, η οργάνωση μπορεί να γίνει πιο εύκολη για όλη την οικογένεια.

Και, κυρίως, ένα δύσκολο πρωινό δεν χρειάζεται να γίνει μια δύσκολη ημέρα στη σχέση σας με το παιδί.