Παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα: 1 στα 3 παιδιά έχει αυξημένο βάρος – Τι πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς

Η υγεία των παιδιών μας δεν αφορά μόνο όσα δείχνει η ζυγαριά, αλλά και το πώς μεγαλώνουν, κοιμούνται, κινούνται και αισθάνονται. Η παιδική παχυσαρκία μπορεί να επηρεάσει τόσο τη σωματική όσο και την ψυχική υγεία, ακόμη και από τα πρώτα σχολικά χρόνια. Γι’ αυτό, η έγκαιρη αναγνώριση των δυσκολιών, η σωστή καθοδήγηση από τον παιδίατρο και η υποστήριξη ολόκληρης της οικογένειας είναι καθοριστικής σημασίας.

Την ανάγκη για έγκαιρη αναγνώριση και εξατομικευμένη αντιμετώπιση της παιδικής και εφηβικής παχυσαρκίας, με μακροχρόνια φροντίδα και ενεργό συμμετοχή της οικογένειας, υπογραμμίζει η Ένωση Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής, με αφορμή τις νέες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), που δημοσιεύθηκαν στις 7 Οκτωβρίου.

Όπως επισημαίνει η Ένωση, η παιδική και εφηβική παχυσαρκία είναι μια χρόνια, πολυπαραγοντική νόσος, με επιπτώσεις στην υγεία που μπορεί να εμφανιστούν ήδη από τη σχολική ηλικία.

Παιδική παχυσαρκία: Τι δείχνουν τα νεότερα στοιχεία για την Ελλάδα

Τα στοιχεία για τη χώρα μας αναδεικνύουν την ανάγκη για ουσιαστική πρόληψη και έγκαιρη παρέμβαση.

Σύμφωνα με το ενημερωτικό δελτίο του ΠΟΥ για τον έκτο γύρο της ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας COSI, με δεδομένα της περιόδου 2022-2024, περίπου το 37% των παιδιών ηλικίας 7 ετών στην Ελλάδα παρουσίαζε αυξημένο σωματικό βάρος ή παχυσαρκία, ενώ περίπου το 18% εμφάνιζε παχυσαρκία. Τα αντίστοιχα συνολικά ποσοστά στις συμμετέχουσες χώρες, για παιδιά ηλικίας 7-9 ετών, ήταν 25% και 11%.

Παράλληλα, στην πανελλήνια έρευνα HBSC του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Ψυχικής Υγείας (ΕΠΙΨΥ), το 2022, το 22,2% των μαθητών ηλικίας 11, 13 και 15 ετών κατατάχθηκε στην κατηγορία υπέρβαρου ή παχυσαρκίας, έναντι 19% το 2018. Η εκτίμηση βασίζεται στο βάρος και στο ύψος που ανέφεραν οι ίδιοι οι έφηβοι.

Επιπλέον, σε πανελλαδική έρευνα γονέων που παρουσιάστηκε από το υπουργείο Υγείας και τη UNICEF το 2024, μόλις το 20,6% των εφήβων ηλικίας 15-17 ετών αναφέρθηκε ότι ασκείται καθημερινά για τουλάχιστον μία ώρα. Την ίδια στιγμή, ο μέσος χρόνος μπροστά σε οθόνες για δραστηριότητες εκτός εκπαίδευσης έφθανε τις τρεις ώρες ημερησίως.

Τα παραπάνω ποσοστά αφορούν διαφορετικές ηλικιακές ομάδες και μεθόδους καταγραφής, επομένως δεν συγκρίνονται απευθείας μεταξύ τους. Αναδεικνύουν, ωστόσο, την ανάγκη για παρεμβάσεις που καλύπτουν όλη την παιδική και εφηβική ηλικία.

Ποιες επιπλοκές μπορεί να εμφανιστούν από την παιδική ηλικία

Η παιδική παχυσαρκία δεν επηρεάζει μόνο την εξωτερική εμφάνιση ή τη φυσική κατάσταση. Μπορεί να συνδέεται με προβλήματα υγείας που εξελίσσονται ακόμη και χωρίς εμφανή συμπτώματα.

Η Ένωση Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής εφιστά την προσοχή στις ακόλουθες επιπλοκές:

• Προδιαβήτης και σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2: Ο οργανισμός μπορεί να δυσκολεύεται να χρησιμοποιήσει αποτελεσματικά την ινσουλίνη, την ορμόνη που ρυθμίζει το σάκχαρο στο αίμα.
• Αυξημένη αρτηριακή πίεση και διαταραχές των λιπιδίων: Η καρδιά και τα αγγεία μπορεί να επιβαρύνονται ήδη από μικρή ηλικία.
• Λιπώδης νόσος του ήπατος: Η συσσώρευση λίπους στο συκώτι μπορεί να συνοδεύεται από φλεγμονή και, σε ορισμένες περιπτώσεις, προοδευτική βλάβη.
• Αποφρακτική υπνική άπνοια: Το έντονο ροχαλητό και οι παύσεις της αναπνοής κατά τη διάρκεια του ύπνου χρειάζονται αξιολόγηση, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχουν υπνηλία ή δυσκολίες συγκέντρωσης.
• Ορθοπαιδικά προβλήματα και μυοσκελετικός πόνος: Μπορεί να περιορίσουν την κίνηση, το παιχνίδι και τη συμμετοχή σε αθλητικές δραστηριότητες.
• Διαταραχές της εμμήνου ρύσεως και σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών: Προβλήματα που μπορεί να εμφανιστούν σε έφηβες.

«Οι παραπάνω επιπλοκές δεν εμφανίζονται σε κάθε παιδί. Η πιθανότητά τους, όμως, καθιστά αναγκαία την έγκαιρη κλινική αξιολόγηση», τονίζει η Ένωση.

Μακροπρόθεσμα, η παχυσαρκία συνδέεται επίσης με αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακών νοσημάτων και ορισμένων μορφών καρκίνου στην ενήλικη ζωή, όπως του ενδομητρίου, του μαστού, του παχέος εντέρου και του ορθού, του οισοφάγου, του στομάχου, του ήπατος, της χοληδόχου κύστης, του παγκρέατος και του νεφρού.

Η ψυχική υγεία του παιδιού χρειάζεται την ίδια προσοχή

Οι επιπτώσεις της παιδικής παχυσαρκίας δεν είναι μόνο σωματικές. Τα πειράγματα, ο σχολικός εκφοβισμός και οι διακρίσεις λόγω βάρους μπορούν να προκαλέσουν ντροπή, κοινωνική απομόνωση και μια δύσκολη σχέση με το φαγητό.

Ο στιγματισμός μπορεί, επίσης, να απομακρύνει το παιδί από τη σωματική δραστηριότητα ή να το κάνει να διστάζει να ζητήσει ιατρική βοήθεια.

Γι’ αυτό, η αντιμετώπιση χρειάζεται να γίνεται με σεβασμό, κατανόηση και χωρίς ενοχοποίηση. Η κληρονομικότητα, οι βιολογικοί μηχανισμοί της πείνας, ο ύπνος, το άγχος και οι συνθήκες διαβίωσης είναι παράγοντες που επηρεάζουν το βάρος. Η ευθύνη δεν μπορεί να αποδίδεται απλουστευτικά ούτε στο παιδί ούτε στους γονείς.

Γιατί ο παιδίατρος είναι το σταθερό σημείο αναφοράς

Ο παιδίατρος παρακολουθεί την ανάπτυξη του παιδιού και μπορεί να εντοπίσει έγκαιρα αλλαγές που χρειάζονται περαιτέρω αξιολόγηση.

Η εκτίμηση περιλαμβάνει την παρακολούθηση των καμπυλών ανάπτυξης, του βάρους, του ύψους και του Δείκτη Μάζας Σώματος (ΔΜΣ), τη μέτρηση της αρτηριακής πίεσης, τη λήψη του ιατρικού ιστορικού και την αναζήτηση πιθανών συνοδών προβλημάτων. Οι απαραίτητες εξετάσεις επιλέγονται ανάλογα με την ηλικία, τη βαρύτητα της κατάστασης και τα ευρήματα κάθε παιδιού.

Η αντιμετώπιση χρειάζεται εξατομικευμένους στόχους και τακτική επανεκτίμηση. Για ορισμένα παιδιά που βρίσκονται σε ανάπτυξη, κατάλληλος στόχος μπορεί να είναι η σταθεροποίηση του βάρους καθώς αυξάνεται το ύψος τους. Σε περιπτώσεις σοβαρής παχυσαρκίας ή όταν υπάρχουν επιπλοκές, μπορεί να χρειαστεί έγκαιρη συνεργασία με εξειδικευμένη ομάδα επαγγελματιών υγείας.

Μικρές αλλαγές στην καθημερινότητα που κάνουν τη διαφορά

Η πρόληψη και η αντιμετώπιση δεν βασίζονται σε αυστηρές δίαιτες ή σε πίεση προς το παιδί. Στόχος είναι η υιοθέτηση υγιεινών συνηθειών που μπορούν να διατηρηθούν μακροπρόθεσμα και να γίνουν μέρος της καθημερινότητας ολόκληρης της οικογένειας.

Βασικά σημεία παρέμβασης είναι:

• Η επιλογή νερού αντί για ζαχαρούχα ποτά.
• Τα τακτικά γεύματα και η μεγαλύτερη ποικιλία θρεπτικών τροφίμων.
• Το οικογενειακό τραπέζι χωρίς οθόνες.
• Ο επαρκής και ποιοτικός ύπνος.
• Η ευχάριστη σωματική δραστηριότητα, προσαρμοσμένη στην ηλικία και στις δυνατότητες του παιδιού.

Για παιδιά και εφήβους ηλικίας 5-17 ετών, ο ΠΟΥ συστήνει κατά μέσο όρο τουλάχιστον 60 λεπτά μέτριας έως έντονης σωματικής δραστηριότητας ημερησίως μέσα στην εβδομάδα. Το περπάτημα, το ποδήλατο, ο χορός και το ενεργό παιχνίδι μπορούν να συμβάλουν στην επίτευξη αυτού του στόχου.

Σε επιλεγμένους ασθενείς μπορεί να προστεθεί φαρμακευτική αγωγή, σύμφωνα με τις εγκεκριμένες ενδείξεις κάθε θεραπείας και υπό συστηματική ιατρική παρακολούθηση. Σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί αξιολόγηση για χειρουργική αντιμετώπιση από εξειδικευμένη διεπιστημονική ομάδα.

Η συμβολή της Ένωσης Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής

Η Ένωση Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής επιδιώκει να συμβάλει στην υπεύθυνη ενημέρωση των γονέων, στην ενίσχυση της πρόληψης και στην έγκαιρη πρόσβαση σε επιστημονικά τεκμηριωμένη φροντίδα.

Παράλληλα, αναδεικνύει τη σημασία της σταθερής σχέσης παιδιάτρου και οικογένειας για την αναγνώριση των δυσκολιών, τον σχεδιασμό εφαρμόσιμων αλλαγών και τη συνέχιση της θεραπευτικής προσπάθειας.

Τονίζει, επίσης, την ανάγκη συνεργασίας της Πολιτείας, των σχολείων και των επαγγελματιών υγείας. Η πρόσβαση σε ποιοτική διατροφή, ασφαλείς χώρους άσκησης και κατάλληλες υπηρεσίες υγείας πρέπει να διασφαλίζεται για κάθε παιδί, ανεξάρτητα από τις οικονομικές δυνατότητες της οικογένειάς του.

«Η έγκαιρη φροντίδα μπορεί να προλάβει επιπλοκές και να βελτιώσει ουσιαστικά την καθημερινότητα του παιδιού. Η οικογένεια χρειάζεται ενημέρωση, υποστήριξη και ένα σταθερό θεραπευτικό σχέδιο με επίκεντρο την υγεία και την ανάπτυξή του», καταλήγει η Ένωση Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής.