Το παιδί σας δεν σας λέει πάντα όσα νιώθει – 5 έξυπνες ερωτήσεις που αποκαλύπτουν τον πραγματικό του κόσμο

«Πώς πέρασες σήμερα στο σχολείο;» «Καλά». «Τι έκανες όλη μέρα;» «Τίποτα».

Αν είστε γονείς, είναι πολύ πιθανό να έχετε ζήσει πολλές φορές αυτόν τον μικρό, καθημερινό διάλογο. Προσπαθείτε να μάθετε πώς ήταν η μέρα του παιδιού σας, τι το απασχολεί, αν κάτι το στενοχώρησε ή το έκανε χαρούμενο. Εκείνο, όμως, μοιάζει να μην έχει ιδιαίτερη διάθεση για κουβέντα και οι απαντήσεις του περιορίζονται σε ένα «καλά» ή ένα «δεν ξέρω».

Κι όμως, πίσω από αυτές τις σύντομες απαντήσεις μπορεί να κρύβονται πολλά περισσότερα από όσα φανταζόμαστε.

Η αλήθεια είναι ότι τα παιδιά δεν βρίσκουν πάντα εύκολο να μιλήσουν για τα συναισθήματά τους. Μπορεί να είναι κουρασμένα μετά από μια γεμάτη ημέρα, να μην ξέρουν πώς να περιγράψουν αυτό που αισθάνονται ή ακόμη και να φοβούνται ότι, αν αποκαλύψουν κάτι που τα προβληματίζει, θα προκαλέσουν την ανησυχία των γονιών τους.

Έτσι, ερωτήσεις που γίνονται με όλη μας την αγάπη μπορεί άθελά μας να τους δημιουργούν την αίσθηση ότι πρέπει να δώσουν μια συγκεκριμένη απάντηση.

Σύμφωνα με ειδικό στη συμπεριφορική έρευνα, με περισσότερα από δέκα χρόνια εμπειρίας στη μελέτη της ανθρώπινης επικοινωνίας και των διαπροσωπικών σχέσεων, υπάρχουν ορισμένες διαφορετικές ερωτήσεις που μπορούν να μας βοηθήσουν να καταλάβουμε καλύτερα τον συναισθηματικό κόσμο των παιδιών μας.

Το ενδιαφέρον είναι ότι δεν μοιάζουν με τις συνηθισμένες ερωτήσεις που κάνουμε για να μάθουμε πώς πέρασαν τη μέρα τους. Είναι πιο ανάλαφρες, θυμίζουν παιχνίδι και δεν έχουν σωστές ή λάθος απαντήσεις. Μέσα από αυτές, όμως, τα παιδιά μπορούν να εκφραστούν πιο αυθόρμητα και να αποκαλύψουν σκέψεις και συναισθήματα που ίσως δυσκολεύονται να μοιραστούν με διαφορετικό τρόπο.

Ακολουθούν πέντε ερωτήσεις που μπορούν να γίνουν η αρχή για πιο ουσιαστικές συζητήσεις και μια ακόμη πιο δυνατή σχέση ανάμεσα σε γονείς και παιδιά.

1. «Σε τι πιστεύεις ότι είσαι απρόσμενα καλός ή καλή, αλλά δεν σου δίνεται συχνά η ευκαιρία να το δείξεις;»

Είναι μια εξαιρετική ερώτηση, ιδιαίτερα για τα παιδιά που συνήθως αποφεύγουν να απαντούν όταν οι γονείς προσπαθούν να ανοίξουν συζήτηση.

Τα παιδιά δέχονται καθημερινά σχόλια και αξιολογήσεις από τους μεγάλους. Αυτή η ερώτηση, όμως, τους δίνει την ευκαιρία να αναγνωρίσουν μόνα τους τις δυνατότητές τους, να μιλήσουν για κάτι στο οποίο ξεχωρίζουν και να αισθανθούν περήφανα για τον εαυτό τους.

Αν το παιδί σας αναφέρει κάποια συγκεκριμένη δεξιότητα, ενθαρρύνετέ το. Μπορείτε να συνεχίσετε τη συζήτηση ρωτώντας: «Πώς το ανακάλυψες αυτό;» ή «Θα μπορούσες να μου το μάθεις κι εμένα;».

Αν, αντίθετα, απαντήσει «Δεν ξέρω, μάλλον σε τίποτα», ίσως δυσκολεύεται να αναγνωρίσει τα θετικά του στοιχεία ή να αισθάνεται άνετα να μιλήσει για αυτά. Σε αυτή την περίπτωση, μπορείτε να του θυμίσετε κάτι που έχετε παρατηρήσει εσείς ότι κάνει πολύ καλά.

2. «Ποιος χαρακτήρας από μια ταινία, μια σειρά ή ένα βιβλίο μοιάζει περισσότερο με εσένα και γιατί;»

Μερικές φορές τα παιδιά μπορούν να μιλήσουν πιο εύκολα για τον εαυτό τους μέσα από έναν αγαπημένο τους ήρωα.

Ακούστε προσεκτικά την απάντησή τους και, κυρίως, ζητήστε τους να σας εξηγήσουν γιατί επέλεξαν τον συγκεκριμένο χαρακτήρα. Η εξήγησή τους έχει μεγαλύτερη σημασία από τη δική σας ερμηνεία.

Οι λέξεις που χρησιμοποιούν μπορούν να σας αποκαλύψουν πολλά. Αν, για παράδειγμα, επιλέξουν έναν χαρακτήρα επειδή είναι «γενναίος», «αστείος» ή «πιστός στους φίλους του», ίσως αυτά είναι τα χαρακτηριστικά για τα οποία αισθάνονται περήφανα.

Αν, όμως, πουν ότι τους θυμίζει κάποιον που «κανείς δεν προσέχει» ή «τον αφήνουν πάντα απ' έξω», μπορεί να σας δίνουν μια μικρή εικόνα για το πώς αισθάνονται στις δικές τους κοινωνικές σχέσεις.

Ακόμη και η επιλογή ενός δευτερεύοντος χαρακτήρα μπορεί να έχει ενδιαφέρον, καθώς ενδεχομένως δείχνει ότι το παιδί αισθάνεται πως βρίσκεται στο περιθώριο ή υποτιμά τη δική του σημασία.

Και αν επιλέξει έναν «κακό» της ιστορίας, μην βιαστείτε να ανησυχήσετε. Ίσως απλώς ταυτίζεται με έναν χαρακτήρα που θεωρεί ότι οι άλλοι παρεξηγούν.

3. «Αν η ζωή σου ή η σημερινή σου μέρα ήταν ταινία, τι τίτλο θα της έδινες;»

Πρόκειται για έναν πιο παιχνιδιάρικο τρόπο να ρωτήσετε το παιδί σας αν είναι καλά, χωρίς να το φέρετε σε δύσκολη θέση.

Τα παιδιά συνήθως απολαμβάνουν τέτοιου είδους ερωτήσεις, καθώς μοιάζουν περισσότερο με παιχνίδι παρά με μια προσπάθεια των γονιών να ανακαλύψουν τι τα απασχολεί.

Αν σας δώσει έναν αστείο ή χαρούμενο τίτλο, πιθανότατα βρίσκεται σε καλή διάθεση. Αν, όμως, επιλέξει κάτι πιο μελαγχολικό ή αδιάφορο, αξίζει να το κρατήσετε στο μυαλό σας.

Για παράδειγμα, αν ο τίτλος της ημέρας του είναι «Η πιο κουραστική Τρίτη του κόσμου», μπορείτε να επανέλθετε αργότερα με μια απλή ερώτηση: «Γιατί διάλεξες αυτόν τον τίτλο; Τι ήταν αυτό που έκανε τη μέρα σου τόσο δύσκολη;».

Έτσι, του δίνετε την ευκαιρία να μιλήσει για όσα το απασχολούν, χωρίς να αισθάνεται ότι βρίσκεται υπό εξέταση.

4. «Αν είχες μια ολόκληρη ημέρα ελεύθερη και χωρίς να ξοδέψεις χρήματα, τι θα ήθελες να κάνεις;»

Η απάντηση μπορεί να σας αποκαλύψει πολλά για όσα γεμίζουν το παιδί σας με χαρά και ενέργεια.

Αν απαντήσει «Τίποτα» ή «Θα κοιμόμουν όλη μέρα», ίσως αισθάνεται κουρασμένο, πιεσμένο ή απλώς έχει ανάγκη από ξεκούραση. Αντί να βιαστείτε να του δώσετε συμβουλές ή να προσπαθήσετε να το ενθαρρύνετε, μπορείτε να ρωτήσετε τι είναι αυτό που του έχει απορροφήσει τόση ενέργεια τελευταία.

Βέβαια, μερικές φορές το μόνο που χρειάζεται ένα παιδί είναι ένας καλός ύπνος μετά από μια απαιτητική εβδομάδα.

Αν, πάλι, σας πει ότι θα ήθελε να ζωγραφίσει, να παίξει με τους φίλους του ή να ασχοληθεί με κάτι δημιουργικό, έχετε μόλις ανακαλύψει μερικά από τα πράγματα που το κάνουν πραγματικά χαρούμενο.

Αξιοποιήστε αυτή τη γνώση στην καθημερινότητά του. Μπορεί να είναι 20 λεπτά παιχνιδιού μετά το διάβασμα ή ένα δημιουργικό απόγευμα του Σαββάτου με έναν φίλο του. Αφήστε το, όσο γίνεται, να επιλέξει πότε και πώς θα απολαμβάνει αυτές τις δραστηριότητες.

5. «Με ποιον άνθρωπο αισθάνεσαι πιο άνετα; Και ποιος είναι εκείνος που σε κάνει να αγχώνεσαι περισσότερο;»

Τα παιδιά έχουν πολλές κοινωνικές επαφές και εμπειρίες για τις οποίες οι γονείς δεν γνωρίζουν πάντα λεπτομέρειες. Ειδικά όταν πηγαίνουν στο σχολείο, δημιουργούν σχέσεις και αντιμετωπίζουν καταστάσεις που μπορεί να μην μοιράζονται εύκολα στο σπίτι.

Αυτή η ερώτηση μπορεί να σας βοηθήσει να καταλάβετε με ποιους ανθρώπους αισθάνονται ασφάλεια και άνεση, αλλά και ποιες σχέσεις ενδεχομένως τα πιέζουν.

Το πιο σημαντικό είναι να ακούσετε την απάντηση χωρίς να αντιδράσετε έντονα. Αν δείξετε αμέσως δυσαρέσκεια ή θυμό για το πρόσωπο που αναφέρει το παιδί σας, μπορεί άθελά σας να του περάσετε το μήνυμα ότι δεν είναι ασφαλές να σας εμπιστεύεται.

Δώστε του χώρο να εξηγήσει γιατί αισθάνεται έτσι και προσπαθήστε να καταλάβετε τη δική του οπτική.

Το να αναγνωρίζει ένα παιδί ποιοι άνθρωποι και ποιες καταστάσεις το κάνουν να αισθάνεται καλά και ποιοι του προκαλούν πίεση είναι μια πολύτιμη δεξιότητα ζωής. Μπορεί να μην έχει πάντα τη δυνατότητα να επιλέξει τους συμμαθητές του ή τους ανθρώπους με τους οποίους συναναστρέφεται, μπορεί όμως σταδιακά να μάθει να θέτει όρια και να επιλέγει πού αφιερώνει τον ελεύθερο χρόνο και την ενέργειά του.

Το μυστικό δεν είναι μόνο οι ερωτήσεις, αλλά και ο τρόπος που ακούμε

Δεν χρειάζεται να μετατρέψετε αυτές τις ερωτήσεις σε καθημερινή συνέντευξη. Μπορείτε να τις κάνετε μέσα στο αυτοκίνητο, την ώρα του φαγητού ή λίγο πριν από τον ύπνο, όταν υπάρχει ηρεμία και χρόνος για συζήτηση.

Φροντίστε, όμως, να μην τις κάνετε όλες μαζί, καθώς έτσι η κουβέντα μπορεί εύκολα να θυμίσει ανάκριση. Αφήστε τη συζήτηση να εξελιχθεί φυσικά και, γιατί όχι, απαντήστε κι εσείς στις ίδιες ερωτήσεις. Όταν μοιράζεστε τα δικά σας συναισθήματα και σκέψεις, δείχνετε στο παιδί ότι η επικοινωνία είναι αμφίδρομη και ότι δεν χρειάζεται να φοβάται να ανοιχτεί.

Άλλωστε, η ουσιαστική σχέση γονιού και παιδιού δεν χτίζεται μόνο μέσα από τις μεγάλες συζητήσεις ή τις σημαντικές στιγμές. Δημιουργείται κυρίως μέσα από τις μικρές, καθημερινές επαφές, την υπομονή, το ενδιαφέρον και την αίσθηση ότι υπάρχει πάντα κάποιος πρόθυμος να ακούσει χωρίς να κρίνει.

Και ίσως, όταν το παιδί σας νιώσει πραγματικά ότι μπορεί να σας μιλήσει για τα πάντα, να είναι εκείνο που μια μέρα θα ξεκινήσει μόνο του τη συζήτηση, αποκαλύπτοντάς σας κάτι που δεν θα χρειαζόταν καν να το ρωτήσετε.