Aλλάζουν τελικά οι σπουδές στο εξωτερικό τη ζωή των φοιτητών;

«Θα γυρίσει πιο ώριμο; Θα αλλάξει χαρακτήρα;». Είναι από τις πιο συχνές σκέψεις των γονιών όταν το παιδί τους ετοιμάζει βαλίτσες για σπουδές στο εξωτερικό.

Κάθε χρόνο σχεδόν 8 εκατομμύρια φοιτητές σπουδάζουν μακριά από την πατρίδα τους. Οι περισσότεροι ακολουθούν πλήρη προγράμματα σπουδών, ενώ πολλοί συμμετέχουν σε προγράμματα ανταλλαγής, εκμάθησης γλωσσών ή πρακτικής άσκησης. Οι τέσσερις μεγάλες αγγλόφωνες χώρες –ΗΠΑ, Καναδάς, Μεγάλη Βρετανία και Αυστραλία– φιλοξενούν περισσότερο από το 40% των διεθνών φοιτητών, ενώ περισσότεροι από ένας στους τρεις προέρχονται από την Κίνα και την Ινδία.

Ανάμεσά τους βρίσκονται και περισσότεροι από 400.000 φοιτητές που ταξιδεύουν κάθε χρόνο μέσω του προγράμματος Erasmus, το οποίο από το 1987 έχει δώσει την ευκαιρία σε εκατομμύρια νέους και μέλη ακαδημαϊκού προσωπικού να ζήσουν και να σπουδάσουν σε άλλη χώρα.

Όσοι φεύγουν για αυτή τη μοναδική εμπειρία δεν περιμένουν μόνο να αποκτήσουν νέες γνώσεις. Ελπίζουν να γνωρίσουν ανθρώπους, να δημιουργήσουν φιλίες, να ανακαλύψουν διαφορετικές κουλτούρες και να επιστρέψουν με εμπειρίες που θα τους συνοδεύουν μια ζωή. Αλλάζουν όμως πραγματικά ως άνθρωποι ή πρόκειται για έναν διαδεδομένο μύθο;

Μια νέα επιστημονική μελέτη δίνει μια πιο σύνθετη απάντηση.

Πώς πραγματοποιήθηκε η έρευνα

Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από το Πανεπιστήμιο του Ντάραμ στη Μεγάλη Βρετανία και το Πανεπιστήμιο του Σίδνεϊ και παρακολούθησε 180 φοιτητές από 12 πανεπιστήμια του Ηνωμένου Βασιλείου για περίπου 14 μήνες.

Από αυτούς, οι 110 πέρασαν ένα ακαδημαϊκό έτος στο εξωτερικό, σε 32 διαφορετικούς ευρωπαϊκούς προορισμούς, ενώ οι υπόλοιποι 70 συνέχισαν τις σπουδές τους στη χώρα τους. Για τους 72 η φοίτηση στο εξωτερικό ήταν υποχρεωτική, καθώς σπούδαζαν σύγχρονες γλώσσες, ενώ οι υπόλοιποι 38 επέλεξαν εθελοντικά να συμμετάσχουν. Οι περισσότεροι συμμετέχοντες ήταν γυναίκες, με μέση ηλικία περίπου τα 20 έτη.

Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Research in Personality, είχε ιδιαίτερα λεπτομερή σχεδιασμό. Οι φοιτητές συμπλήρωναν επανειλημμένα ψυχομετρικά τεστ, ενώ για συγκεκριμένες περιόδους κατέγραφαν τέσσερις φορές την ημέρα τα συναισθήματα, τη διάθεση και τις εμπειρίες τους.

Συνολικά συγκεντρώθηκαν σχεδόν 4.500 καταγραφές της καθημερινότητάς τους, δίνοντας στους ερευνητές μια πολύ πιο ολοκληρωμένη εικόνα από ό,τι συνήθως συμβαίνει σε αντίστοιχες έρευνες.

Οι συμμετέχοντες αξιολογήθηκαν σε τρία διαφορετικά επίπεδα:

• σε πραγματικό χρόνο, απαντώντας πολλές φορές μέσα στην ημέρα για το πώς ένιωθαν,
• κάθε μήνα, καταγράφοντας τα συναισθήματά τους,
• και σε κάθε ακαδημαϊκή περίοδο, αξιολογώντας τα πέντε βασικά χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς τους.

Με αυτόν τον τρόπο οι επιστήμονες μπόρεσαν να μελετήσουν όχι μόνο αν αλλάζει η προσωπικότητα, αλλά και πώς οι μικρές εμπειρίες της καθημερινότητας μπορούν σταδιακά να οδηγήσουν σε πιο μόνιμες αλλαγές.

Τι αλλάζει όταν ένας νέος ζει στο εξωτερικό

Οι φοιτητές που έζησαν στο εξωτερικό φάνηκαν πιο ανοιχτοί στις νέες εμπειρίες, πιο συνεργάσιμοι, πιο δεκτικοί απέναντι στους άλλους και πιο πρόθυμοι να δημιουργήσουν σχέσεις.

Παράλληλα, ανέπτυξαν μεγαλύτερη περιέργεια, καθώς καθημερινά έρχονταν σε επαφή με διαφορετικές κουλτούρες, συνήθειες και τρόπους ζωής.

Επίσης, δήλωσαν χαμηλότερα επίπεδα άγχους. Ωστόσο, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι όσοι επέλεξαν να φύγουν για σπουδές στο εξωτερικό είχαν ήδη λιγότερο άγχος πριν αναχωρήσουν. Επομένως, δεν μπορεί να αποδειχθεί ότι ήταν η ίδια η εμπειρία που οδήγησε στη μείωση του στρες.

Δεν αλλάζει ο χαρακτήρας από τη μία μέρα στην άλλη

Ίσως το πιο ενδιαφέρον εύρημα της μελέτης είναι ότι οι αλλαγές δεν προέρχονται από κάποια θεαματική ή συγκλονιστική εμπειρία.

Αντίθετα, φαίνεται πως χτίζονται μέσα από εκατοντάδες μικρές στιγμές της καθημερινότητας.

Οι φοιτητές που ένιωθαν καθημερινά λίγο πιο ήρεμοι, λίγο πιο περίεργοι για όσα τους περιέβαλλαν ή λίγο πιο φιλικοί απέναντι στους άλλους, ήταν εκείνοι που εμφάνισαν σταδιακά και τις μεγαλύτερες αλλαγές σε ορισμένα χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς τους.

Την ίδια στιγμή, η έρευνα δεν επιβεβαίωσε ότι οι φοιτητές άλλαξαν συνολικά ως προσωπικότητες. Σε τέσσερα από τα πέντε βασικά χαρακτηριστικά της προσωπικότητας — νευρωτισμός, εξωστρέφεια, δεκτικότητα στις εμπειρίες, προσήνεια και ευσυνειδησία — δεν διαπιστώθηκαν ουσιαστικές διαφορές ανάμεσα σε όσους έζησαν στο εξωτερικό και σε όσους παρέμειναν στη χώρα τους.

Αντίστοιχα, ούτε η ψυχική ανθεκτικότητα παρουσίασε σημαντική μεταβολή κατά τη διάρκεια της έρευνας.

Οι περιορισμοί της μελέτης

Οι ίδιοι οι ερευνητές επισημαίνουν ότι οι συμμετέχοντες δεν επιλέχθηκαν τυχαία για να σπουδάσουν στο εξωτερικό.

Πολλοί είχαν ήδη χαρακτηριστικά, όπως χαμηλότερα επίπεδα άγχους, που πιθανόν τους οδήγησαν σε αυτή την επιλογή.

Επιπλέον, μεγάλο μέρος του δείγματος αποτελούνταν από φοιτητές ξένων γλωσσών, γεγονός που σημαίνει ότι τα αποτελέσματα δεν μπορούν να γενικευθούν σε όλους τους νέους που συμμετέχουν σε αντίστοιχα προγράμματα.

Τελικά, τι κρατούν οι ειδικοί;

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η εικόνα που συχνά έχουμε για τις σπουδές στο εξωτερικό είναι κάπως υπερβολική.

Ένα παιδί δεν επιστρέφει απαραίτητα... άλλος άνθρωπος.

Η προσωπικότητα διαμορφώνεται σταδιακά, μέσα από τη συνεχή προσαρμογή σε νέες συνθήκες, νέες εμπειρίες και νέες σχέσεις.

Με άλλα λόγια, οι σπουδές στο εξωτερικό δεν αλλάζουν απαραίτητα αυτό που είναι ένας νέος. Μπορούν όμως να αναδείξουν και να ενισχύσουν πλευρές του χαρακτήρα του, ιδιαίτερα όταν η καθημερινότητά του γεμίζει με ανθρώπους, εμπειρίες και ερεθίσματα που τον βοηθούν να ανοίξει τους ορίζοντές του.