Τι λείπει από το παιχνίδι των παιδιών μας;

Παιχνίδι με ρίσκο ή παιχνίδι με… εξέλιξη; Τι μας λέει νέα έρευνα για το πώς μεγαλώνουν τα παιδιά μέσα από το ελεύθερο παιχνίδι

Ένα ηλιόλουστο πρωινό στην παιδική χαρά, ένα αγοράκι ισορροπεί στην κορυφή του σιδερένιου παιχνιδιού με περηφάνια στο βλέμμα. Από κάτω, η μαμά του στέκεται με τα χέρια μισοσηκωμένα και την καρδιά της να χτυπά δυνατά. Μια εικόνα γνώριμη για κάθε γονιό: η χαρά της ανεξαρτησίας του παιδιού, μπλεγμένη με τον φόβο του πιθανού «πέφτω».

Σύμφωνα με νέα έρευνα του C.S. Mott Children’s Hospital στις ΗΠΑ, αυτός ο εσωτερικός «πόλεμος» ανάμεσα στο «άφησέ το να δοκιμάσει» και στο «πρόσεχε!» ίσως επηρεάζει σημαντικά τον τρόπο που τα παιδιά μας παίζουν – και τι τελικά μαθαίνουν μέσα από το παιχνίδι τους.

Τι δείχνει η έρευνα

Η μελέτη έγινε σε γονείς παιδιών ηλικίας 1 έως 5 ετών και αποκάλυψε ότι:

• Το 88% των παιδιών παίζει καθημερινά με φυσικό τρόπο (τρέξιμο, σκαρφάλωμα, άλματα).
• Όμως, μόνο το 68% ασχολείται με παιχνίδι ρόλων (φανταστικό παιχνίδι) και μόλις το 54% με παιχνίδι με αντικείμενα, όπως παζλ ή τουβλάκια – δραστηριότητες που «γυμνάζουν» τη φαντασία, τη συγκέντρωση και την επίλυση προβλημάτων.
• Περίπου 1 στους 10 γονείς παραδέχεται ότι το παιδί του παίζει έξω μόνο μία φορά την εβδομάδα ή και λιγότερο.
• 4 στους 10 δηλώνουν ότι φοβούνται όταν το παιδί τους πάει «πολύ μακριά» ή «πολύ ψηλά» στο παιχνίδι του.

Ο ψηφιακός πειρασμός

Σύμφωνα με την ίδια έρευνα, το 78% των γονιών προσχολικής ηλικίας και σχεδόν οι μισοί γονείς νηπίων επιτρέπουν ή ενθαρρύνουν τα παιδιά να παίζουν παιχνίδια σε κινητό ή τάμπλετ, για να τα απασχολούν π.χ. στο αυτοκίνητο ή όταν χρειάζονται λίγο χρόνο για τον εαυτό τους.

Κατανοητό, ποιος δεν το έχει κάνει; Όμως, όπως προειδοποιούν οι ειδικοί, η οθόνη δεν μπορεί να υποκαταστήσει το δημιουργικό, αυθόρμητο παιχνίδι  και ιδίως το παιχνίδι σε εξωτερικό χώρο.

Παιχνίδι με ρίσκο: γιατί είναι απαραίτητο

Μπορεί ο όρος να ακούγεται τρομακτικός, αλλά το «παιχνίδι με ρίσκο» – όπως το σκαρφάλωμα σε δέντρα, το τρέξιμο χωρίς περιορισμούς ή η εξερεύνηση αγνώστων χώρων – χτίζει αυτοπεποίθηση και αυτορρύθμιση.

Το 51% των γονιών συμφωνεί ότι είναι υγιές τα παιδιά να παίρνουν μικρά ρίσκα στο παιχνίδι τους. Αυτοί οι γονείς παρατηρούν επίσης ότι τα παιδιά τους παίζουν πιο ανεξάρτητα και τολμούν να δοκιμάσουν περισσότερα, χωρίς συνεχείς οδηγίες.

Στον αντίποδα, το 48% των γονιών δηλώνει ότι κρατάει το χέρι του παιδιού ή στέκεται δίπλα του σε κάθε καινούρια σωματική πρόκληση. Το 41% νιώθει άγχος όταν το παιδί τους «τολμά» πολύ.

Οι ειδικοί, όμως, εξηγούν ότι όταν εμποδίζουμε συνεχώς το παιδί να δοκιμάσει, να σκαρφαλώσει, να πέσει (και να ξανασηκωθεί), εμποδίζουμε την ίδια του την εξέλιξη.

Το παιχνίδι στη φύση, το καλύτερο σχολείο

Το υπαίθριο παιχνίδι κάνει θαύματα: δυναμώνει το σώμα, ξεκουράζει τα μάτια από τις οθόνες, φέρνει το παιδί σε επαφή με τη φύση. Και όμως, αρκετά παιδιά βγαίνουν έξω λιγότερο από μία φορά την εβδομάδα.

Δεν χρειάζονται παιχνίδια ή πάρκα – λίγη άμμος, ένα πεζούλι για ισορροπία ή μερικά φύλλα για συλλογή αρκούν για να ενεργοποιήσουν τη φαντασία και τις αισθήσεις του παιδιού.

Το σημαντικό, όπως λέει και η ερευνητική ομάδα, είναι το παιδί να οδηγεί το παιχνίδι του. Όχι να ακολουθεί εντολές ή δομές – να αποφασίζει το ίδιο πώς και τι θα παίξει.

Γονείς, ας χαλαρώσουμε λίγο...

Αν έχεις πιάσει τον εαυτό σου να λέει για τρίτη φορά «πρόσεχε!» μέσα σε ένα λεπτό, δεν είσαι μόνη. Οι φόβοι είναι ανθρώπινοι. Όμως, ίσως το μεγαλύτερο δώρο που μπορούμε να κάνουμε στα παιδιά μας είναι λίγη εμπιστοσύνη παραπάνω.

Κάθε φορά που απομακρύνεσαι ένα βήμα και το αφήνεις να δοκιμάσει μόνο του, του μαθαίνεις κάτι σπουδαίο: ότι μπορεί να βασιστεί στον εαυτό του.

Και αυτό, καμία εφαρμογή, κανένα φροντιστήριο και κανένα τέλειο παιχνίδι δεν μπορεί να το διδάξει.