Tantrums: Τα 5 πράγματα που πρέπει κάνουν οι γονείς όταν το παιδί τους ξεσπά

Όταν το παιδί ξεσπά, δεν χρειάζεται πάντα περισσότερη πειθαρχία... Ένα παιδί που ουρλιάζει επειδή δεν έγινε το δικό του, ένας έφηβος που κλείνει με δύναμη την πόρτα του δωματίου του ή ένα μεγαλύτερο παιδί που φεύγει θυμωμένο από τη συζήτηση. Οι τρόποι με τους οποίους τα παιδιά εκφράζουν τα συναισθήματά τους αλλάζουν όσο μεγαλώνουν, όμως πίσω από μια δύσκολη συμπεριφορά συχνά κρύβεται κάτι που δεν μπορούν ακόμη να πουν με λόγια.

Η κακή συμπεριφορά είναι ένα φυσιολογικό κομμάτι της παιδικής ηλικίας και πολλές φορές λειτουργεί ως ένας τρόπος επικοινωνίας. Είναι σαν μικρές «ενδείξεις» που μπορούν να βοηθήσουν τους γονείς να καταλάβουν τι φοβάται, τι δυσκολεύει ή τι έχει ανάγκη το παιδί τους.

Ως ψυχολόγος και συνδημιουργός του βιβλίου «Parents Have Feelings, Too», έχω δουλέψει με εκατοντάδες γονείς που αισθάνονται ότι φτάνουν στα όριά τους όταν το παιδί τους δεν ακούει, συμπεριφέρεται άσχημα ή ξεσπά χωρίς εμφανή λόγο. Κάποιοι προσπαθούν να διαπραγματευτούν μαζί του, ενώ άλλοι εκνευρίζονται και χάνουν την ψυχραιμία τους. Και οι δύο αντιδράσεις μπορούν τελικά να κάνουν τον γονέα να αισθανθεί ακόμη πιο κουρασμένος και χωρίς έλεγχο.

Οι γονείς που μαθαίνουν να «διαβάζουν» αυτά τα σημάδια και να κοιτούν πίσω από τη συμπεριφορά, αναζητώντας το συναίσθημα που την προκαλεί, βοηθούν τα παιδιά τους να αποκτήσουν σημαντικές δεξιότητες για το μέλλον. Τα παιδιά αυτά αναπτύσσουν μεγαλύτερη συναισθηματική νοημοσύνη, μπορούν να διαχειρίζονται καλύτερα τις απογοητεύσεις, να γίνονται πιο ανεξάρτητα και να δοκιμάζουν καινούργια πράγματα.

Την επόμενη φορά, λοιπόν, που το παιδί σας θα ξεσπάσει, δοκιμάστε πέντε απλές κινήσεις.

1. Πρώτα ηρεμήστε εσείς

Είτε πρόκειται για ένα ξέσπασμα ενός μικρού παιδιού είτε για έναν έφηβο που φωνάζει, είναι απολύτως φυσιολογικό να αναστατωθείτε και εσείς. Κάποιες φορές, μάλιστα, μπορεί να χάσετε την ψυχραιμία σας.

Ωστόσο, τα παιδιά μαθαίνουν παρατηρώντας τους μεγάλους. Γι’ αυτό, μέσα στο χάος της στιγμής, προσπαθήστε πρώτα να ηρεμήσετε εσείς. Κάντε μια μικρή παύση και πάρτε πέντε βαθιές αναπνοές, φροντίζοντας να αναπνέετε από την κοιλιά.

Μπορεί να ακούγεται απλό, όμως η βαθιά αναπνοή βοηθά το σώμα να ενεργοποιήσει τη φυσική του αντίδραση χαλάρωσης.

Τα συναισθήματα είναι μεταδοτικά. Όταν ο γονιός καταφέρνει να παραμείνει ήρεμος, το παιδί μπορεί σταδιακά να «πιάσει» αυτή την ηρεμία και να μάθει πώς να διαχειρίζεται και τα δικά του έντονα συναισθήματα.

2. Γίνετε ντετέκτιβ, όχι διευθυντής

Όταν ένα παιδί συμπεριφέρεται άσχημα, είναι εύκολο να του πούμε «σταμάτα τώρα» ή να προσπαθήσουμε αμέσως να βρούμε τη λύση. Όμως, όταν ο γονιός αναλαμβάνει απόλυτα τον έλεγχο, το παιδί μπορεί να κλειστεί στον εαυτό του και να νιώσει ότι δεν μπορεί να τα καταφέρει μόνο του.

Μια διαφορετική προσέγγιση είναι να αντιμετωπίσουμε τη συμπεριφορά σαν ένα μικρό μυστήριο που χρειάζεται να λύσουμε.

Αντί να σκεφτούμε «πώς θα το σταματήσω;», μπορούμε να αναρωτηθούμε: «Τι μπορεί να συμβαίνει αυτή τη στιγμή στο παιδί μου και το κάνει να συμπεριφέρεται έτσι;»

Ένα παιδί που λέει ψέματα, για παράδειγμα, μπορεί να φοβάται ότι θα τιμωρηθεί. Ένας έφηβος που αντιδρά στους κανόνες μπορεί στην πραγματικότητα να ζητά περισσότερη ανεξαρτησία.

Αφού καταλάβουμε τι κρύβεται πίσω από τη συμπεριφορά, μπορούμε να αντιμετωπίσουμε και την πραγματική ανάγκη. Στο παιδί που φοβάται μπορούμε να εξηγήσουμε ότι η ειλικρίνεια είναι πάντα ευπρόσδεκτη, ενώ με έναν έφηβο που διεκδικεί περισσότερη ελευθερία μπορούμε να συζητήσουμε μαζί τι είναι αυτό που πραγματικά θέλει.

3. Βοηθήστε το παιδί να βάλει όνομα σε αυτό που νιώθει

Μερικές φορές η δύσκολη συμπεριφορά είναι ένας τρόπος άμυνας. Το ψέμα, η αποφυγή, η επίθεση στους άλλους ή ο θυμός που κατευθύνεται αλλού μπορεί να λειτουργούν ως τρόποι προστασίας από συναισθήματα που το παιδί δυσκολεύεται να διαχειριστεί.

Αυτές οι άμυνες μπορεί προσωρινά να το βοηθούν να μην αισθάνεται τόσο έντονα τη ντροπή, την ενοχή ή τη λύπη. Δεν το βοηθούν όμως να μάθει μακροπρόθεσμα πώς να αντιμετωπίζει τις δυσκολίες της ζωής.

Ένα σημαντικό βήμα είναι να μάθει να αναγνωρίζει και να ονομάζει αυτό που αισθάνεται. Η διαδικασία αυτή, γνωστή ως «ονομασία του συναισθήματος», μπορεί να βοηθήσει τον εγκέφαλο να ηρεμήσει και να μειώσει την ένταση των μεγάλων συναισθημάτων.

Μερικές φορές αρκεί μια απλή ερώτηση: «Είσαι στενοχωρημένος;», «Είσαι θυμωμένος;» ή «Ανησυχείς για κάτι;». Το παιδί μπορεί να μην απαντήσει αμέσως, όμως σταδιακά μαθαίνει ότι τα συναισθήματά του μπορούν να ειπωθούν αντί να εκφράζονται μόνο μέσα από μια έκρηξη.

4. Κοιτάξτε και τη δική σας συμπεριφορά

Τα παιδιά μιμούνται αυτά που βλέπουν, τόσο στο σπίτι όσο και στο σχολείο. Όταν, λοιπόν, μια συμπεριφορά επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά, αξίζει να κοιτάξουμε και τον εαυτό μας.

Πώς διαχειριζόμαστε εμείς τα δικά μας συναισθήματα; Τι κάνουμε όταν θυμώνουμε, στενοχωριόμαστε, αγχωνόμαστε ή φοβόμαστε; Χρησιμοποιούμε κι εμείς άμυνες για να αποφύγουμε δυσάρεστα συναισθήματα; Μήπως, τελικά, κάποια από τα μοτίβα συμπεριφοράς του παιδιού μοιάζουν με τα δικά μας;

Ακόμη και μια μικρή παύση για να αναγνωρίσουμε τι αισθανόμαστε και τι χρειαζόμαστε μπορεί να βοηθήσει πολύ.

Ένας απλός τρόπος είναι να παρατηρήσουμε το σώμα μας από το κεφάλι μέχρι τα πόδια. Τι αισθανόμαστε; Ένα βάρος στο στήθος μπορεί να συνδέεται με λύπη και να μας δείχνει ότι χρειαζόμαστε τη στήριξη του συντρόφου ή ενός φίλου. Ο θυμός μπορεί να ανεβάσει τη θερμοκρασία του σώματος και να κάνει τη γνάθο να σφίγγεται. Ίσως τότε αυτό που χρειαζόμαστε είναι ένα όριο, λίγος χρόνος για τον εαυτό μας ή η επίλυση ενός προβλήματος που μας πιέζει.

5. Μην ξεχνάτε το στρες

Το καθημερινό αλλά και το παρατεταμένο στρες επηρεάζει τόσο το μυαλό όσο και το σώμα. Για ένα παιδί, μια δύσκολη περίοδος μπορεί να επιβαρύνει το νευρικό του σύστημα και να κάνει ακόμη πιο δύσκολη τη διαχείριση των συναισθημάτων του.

Αυτός είναι και ένας από τους λόγους για τους οποίους τα παιδιά μπορεί να παρουσιάσουν μια πιο «μωρουδίστικη» συμπεριφορά όταν έρχεται ένα νέο μωρό στην οικογένεια ή όταν περνούν μια μεγάλη αλλαγή στη ζωή τους. Το ίδιο μπορεί να συμβεί όταν είναι πολύ κουρασμένα.

Ένα χρήσιμο εργαλείο για τους γονείς είναι το ακρωνύμιο H.A.L.T., που παραπέμπει σε τέσσερις βασικές ανάγκες: πείνα, θυμός, μοναξιά και κούραση.

Πριν προσπαθήσετε να διορθώσετε τη συμπεριφορά, αξίζει να αναρωτηθείτε αν το παιδί πεινάει, είναι θυμωμένο, νιώθει μόνο του ή είναι εξαντλημένο.

Μερικές φορές η λύση μπορεί να είναι πολύ πιο απλή από όσο φανταζόμαστε. Ένα σνακ την κατάλληλη στιγμή, ένας σύντομος ύπνος ή λίγος ποιοτικός χρόνος μαζί σας μπορεί να λειτουργήσει σαν μια μικρή επανεκκίνηση.

Γιατί πίσω από ένα παιδικό ξέσπασμα δεν υπάρχει πάντα ένα «κακό» παιδί. Μπορεί να υπάρχει ένα παιδί που προσπαθεί να μας πει κάτι, χωρίς ακόμη να ξέρει πώς να το εκφράσει με λόγια.

Γράφει η Juli Fraga για το CNBC

Η  Juli Fraga είναι διπλωματούχος ψυχολόγος με σχεδόν δύο δεκαετίες εμπειρίας στην εργασία με νέους γονείς. Είναι συν-συγγραφέας του βιβλίου «Parents Have Feelings, Too». Επίσης, διδάσκει σε εργαστήρια για μέλλουσες μητέρες και πατέρες στο νοσοκομείο του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Σαν Φρανσίσκο (UCSF), όπου επιβλέπει και ειδικευόμενους ψυχιάτρους