Οι 4 ενδείξεις που προβλέπουν ότι το ζευγάρι θα χωρίσει

Υπάρχουν σχέσεις που τελειώνουν ξαφνικά και άλλες που μοιάζουν να απομακρύνονται λίγο λίγο, μέσα από μικρές εντάσεις, σιωπές και παράπονα που με τον καιρό μεγαλώνουν. Κι αν υπήρχε τρόπος να αναγνωρίσουμε εγκαίρως τα σημάδια ότι ένα ζευγάρι βρίσκεται σε δύσκολο δρόμο;

Οι ψυχολόγοι Τζον και Τζούλι Γκότμαν έχουν αφιερώσει μεγάλο μέρος της έρευνάς τους στη μελέτη των σχέσεων και υποστηρίζουν ότι υπάρχουν τέσσερις συγκεκριμένες συμπεριφορές που μπορούν να λειτουργήσουν ως ισχυρές ενδείξεις για την πορεία ενός γάμου. Μάλιστα, σύμφωνα με τα ευρήματά τους, οι συγκεκριμένοι παράγοντες μπορούν να προβλέψουν με ακρίβεια που ξεπερνά το 90% αν ένας γάμος θα οδηγηθεί τελικά στο διαζύγιο.

Φυσικά, κανένα ζευγάρι δεν είναι απαλλαγμένο από εντάσεις. Η διαφορά βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο οι δύο άνθρωποι αντιμετωπίζουν όσα τους δυσκολεύουν.

Όταν η αγάπη δίνει τη θέση της στην περιφρόνηση

Ο Τζον Γκότμαν, κλινικός ψυχολόγος και ομότιμος καθηγητής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον, και η σύζυγός του Τζούλι, επίσης κλινική ψυχολόγος, ερευνήτρια και συγγραφέας, ίδρυσαν το Gottman Institute. Μέσα από την πολυετή δουλειά τους παρατηρούν τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούν τα ζευγάρια και προσπαθούν να κατανοήσουν τι κάνει μια σχέση να αντέχει στον χρόνο.

Τις τέσσερις συμπεριφορές που θεωρούν ιδιαίτερα επικίνδυνες τις έχουν ονομάσει «τέσσερις ιππότες της Αποκάλυψης». Δεν σημαίνει ότι η παρουσία τους οδηγεί αυτόματα στον χωρισμό. Το πρόβλημα αρχίζει όταν γίνονται μόνιμος τρόπος επικοινωνίας και κανείς από τους δύο δεν προσπαθεί να αλλάξει αυτό το μοτίβο.

Πρώτη και πιο καταστροφική είναι η περιφρόνηση. Όταν χάνεται ο σεβασμός, ο ένας σύντροφος δεν αισθάνεται απλώς ότι ο άλλος διαφωνεί μαζί του, αλλά ότι τον υποτιμά. Ο χλευασμός, η ειρωνεία, οι απαξιωτικές εκφράσεις και ακόμη και οι μορφασμοί που δείχνουν αποδοκιμασία μπορούν να πληγώσουν βαθιά την αυτοεκτίμηση και να δημιουργήσουν ένα τοξικό κλίμα μέσα στη σχέση.

Άλλο το παράπονο και άλλο η επίθεση

Δεύτερος «ιππότης» είναι η κριτική. Όχι όμως ένα παράπονο για μια συγκεκριμένη συμπεριφορά, αλλά η επίθεση στην προσωπικότητα του άλλου.

Υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στο «Είσαι εγωιστής» και στο «Στενοχωρήθηκα που ξέχασες να το κάνεις». Στην πρώτη περίπτωση, η συζήτηση στρέφεται εναντίον του ανθρώπου. Στη δεύτερη, εκφράζεται ένα συναίσθημα και μια συγκεκριμένη ενόχληση, αφήνοντας χώρο για διάλογο.

Όταν η κριτική γίνεται μόνιμη και έχει ως στόχο να μειώσει τον άλλον αντί να λύσει ένα πρόβλημα, η επικοινωνία σταδιακά μετατρέπεται σε πεδίο μάχης.

Το «ναι, αλλά εσύ…» που δεν λύνει τίποτα

Τρίτη συμπεριφορά είναι η αμυντική στάση. Εμφανίζεται όταν κάποιος, αντί να ακούσει αυτό που του λέει ο σύντροφός του, αναζητά δικαιολογίες, αρνείται το πρόβλημα ή μεταφέρει αμέσως την ευθύνη στον άλλον.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το «ναι, αλλά ούτε εσύ πληρώνεις τους λογαριασμούς στην ώρα τους». Η αρχική συζήτηση έτσι χάνεται και το ζευγάρι καταλήγει να ανταλλάσσει κατηγορίες, χωρίς κανείς να αισθάνεται πραγματικά ότι ακούστηκε.

Η συνεχής άμυνα αφήνει πίσω της πικρία και θυμό, ενώ η συναισθηματική απόσταση μεγαλώνει.

Όταν η σιωπή γίνεται τείχος

Ο τέταρτος «ιππότης» είναι η άρνηση επικοινωνίας, όταν ο ένας σύντροφος αποσύρεται πλήρως από τη συζήτηση και κλείνεται στον εαυτό του.

Μπορεί να σταματήσει να απαντά, να αποφεύγει την οπτική επαφή ή να απομακρύνεται σωματικά και συναισθηματικά. Σύμφωνα με τους Γκότμαν, αυτό συχνά συμβαίνει όταν το άτομο έχει κατακλυστεί από στρες και αισθάνεται ότι δεν μπορεί να διαχειριστεί άλλη ένταση.

Η σιωπή μπορεί να μοιάζει προσωρινά με έναν τρόπο να αποφευχθεί ένας καβγάς, όμως όταν γίνεται μόνιμη πρακτική, δημιουργεί ακόμη μεγαλύτερη απόσταση ανάμεσα στους δύο ανθρώπους.

Το αντίδοτο δεν είναι η τέλεια σχέση

Κι όμως, οι Γκότμαν δεν υποστηρίζουν ότι τα ζευγάρια που μένουν μαζί δεν αντιμετωπίζουν προβλήματα. Το αντίθετο. Εκτιμούν ότι περίπου το 69% των προβλημάτων ενός ζευγαριού είναι μόνιμα και δεν λύνονται ποτέ, καθώς συνδέονται με βαθύτερες διαφορές στην προσωπικότητα ή στις αξίες.

Αυτό που φαίνεται να κάνει τη διαφορά είναι ο τρόπος διαχείρισής τους.

Τα πιο ευτυχισμένα ζευγάρια δεν έχουν απαραίτητα λιγότερες διαφωνίες. Ξέρουν, όμως, να επανέρχονται μετά από αυτές, χρησιμοποιώντας χιούμορ, αποδοχή και συμβιβασμούς. Κατά τη διάρκεια μιας σύγκρουσης, για κάθε μία αρνητική αλληλεπίδραση αντιστοιχούν τουλάχιστον πέντε θετικές, όπως η επιβεβαίωση, η τρυφερότητα και το χιούμορ.

Η σχέση, επομένως, δεν κρίνεται από το αν θα υπάρξει ένας καβγάς, αλλά από το τι γίνεται μετά.

Τα ζευγάρια που αντέχουν στον χρόνο μπορούν να ζητήσουν συγγνώμη, να χαμηλώσουν τους τόνους και να αναγνωρίσουν το μερίδιο ευθύνης που τους αναλογεί. Για τους ειδικούς, αυτό που φθείρει αθόρυβα μια σχέση είναι κυρίως η απώλεια εμπιστοσύνης και η μοναξιά που αισθάνεται κάποιος όταν οι προσπάθειές του να ξαναβρεί σύνδεση με τον σύντροφό του δεν βρίσκουν ανταπόκριση.

Ο γάμος έρχεται όλο και αργότερα

Η συζήτηση για τις σχέσεις και τον γάμο αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον σε μια εποχή που οι άνθρωποι περιμένουν περισσότερο πριν αποφασίσουν αν και πότε θα παντρευτούν.

Μελέτη του Πανεπιστημίου Μπόουλινγκ Γκριν στο Οχάιο δείχνει ότι όλο και λιγότεροι ενήλικες παντρεύονται σε νεαρή ηλικία. Το πρώτο «ναι» έρχεται πλέον συχνότερα μεταξύ 40 και 45 ετών, σε σχέση με τις προηγούμενες γενιές.

Στις ΗΠΑ, το ποσοστό των πρώτων γάμων στη μέση ηλικία έχει αυξηθεί από τη δεκαετία του 1990 κατά 75% για τις γυναίκες και 45% για τους άνδρες, ενώ έως το 2019 τα ποσοστά γυναικών και ανδρών που παντρεύτηκαν για πρώτη φορά μεταξύ 40 και 59 ετών είχαν τετραπλασιαστεί.

Σύμφωνα με το ομοσπονδιακό γραφείο απογραφών των ΗΠΑ, οι ενήλικες μεταθέτουν σήμερα τον γάμο περίπου 7 έως 9 χρόνια αργότερα σε σχέση με το παρελθόν. Εκπαίδευση, εργασία και εισόδημα είναι τρεις από τους σημαντικότερους παράγοντες που επηρεάζουν την απόφαση.

Παράλληλα, αρκετά ζευγάρια επιλέγουν πρώτα τη συγκατοίκηση, είτε για να αποταμιεύσουν για την αγορά κατοικίας είτε για να μπορέσουν να καλύψουν τα έξοδα ενός γάμου. Για πολλούς ανθρώπους, εξίσου σημαντικό είναι να αισθάνονται συναισθηματικά ώριμοι και οικονομικά ανεξάρτητοι πριν κάνουν το επόμενο βήμα.

Λιγότερα «ναι» και στην Ελλάδα

Η αλλαγή αυτή αποτυπώνεται ευρύτερα και στα στατιστικά στοιχεία για τον γάμο στην Ευρώπη.

Το 2023 καταγράφηκαν στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης περίπου 1,8 εκατομμύρια γάμοι, δηλαδή 4 γάμοι ανά 1.000 κατοίκους. Την ίδια χρονιά καταγράφηκαν περίπου 0,7 εκατομμύρια διαζύγια, δηλαδή 2 διαζύγια ανά 1.000 κατοίκους.

Στην Ελλάδα, η πτωτική πορεία των γάμων συνεχίστηκε. Το 2023 καταγράφηκαν 3,9 γάμοι ανά 1.000 κατοίκους, το χαμηλότερο ποσοστό από το 1960. Τα διαζύγια έφτασαν τα 1,5 ανά 1.000 κατοίκους, με την πλειονότητα να αφορά ανθρώπους ηλικίας 40 έως 49 ετών.

Η οικονομική κρίση της περασμένης δεκαετίας, μαζί με τις ευρύτερες κοινωνικές αλλαγές, φαίνεται να έχουν αλλάξει και τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται ο γάμος. Για όλο και περισσότερους ανθρώπους δεν αποτελεί πλέον μια κοινωνική υποχρέωση, αλλά μια προσωπική απόφαση που έρχεται όταν νιώθουν πραγματικά έτοιμοι.

Και ίσως αυτό να είναι και το πιο σημαντικό μήνυμα πίσω από την έρευνα των Γκότμαν: καμία σχέση δεν είναι τέλεια. Οι δύσκολες στιγμές, οι διαφωνίες και οι εντάσεις είναι μέρος της κοινής ζωής. Αυτό που τελικά μπορεί να κάνει τη διαφορά είναι αν, μέσα σε όλα αυτά, οι δύο άνθρωποι συνεχίζουν να ακούν ο ένας τον άλλον, να δείχνουν τρυφερότητα και να βρίσκουν τον δρόμο πίσω ο ένας προς τον άλλον.