Mom guilt: Η αλήθεια που κάθε εξαντλημένη μαμά χρειάζεται να ακούσει

Αν έχεις νιώσει ποτέ ότι είσαι κακή μαμά επειδή σέρβιρες δημητριακά για βραδινό, επειδή φώναξες στα παιδιά σου όταν εξαντλήθηκαν τα τελευταία σου αποθέματα υπομονής ή επειδή απλώς «παρίστασες» το κοινό στο ατελείωτο «μαμά, κοίτα αυτό», δεν είσαι μόνη.

Νέα εθνική έρευνα της Teleflora αποκάλυψε ότι το 91% των μητέρων βιώνει ενοχές μητρότητας, ενώ σχεδόν 3 στις 4 δηλώνουν πως ανησυχούν, έστω και κάποιες φορές, ότι δεν κάνουν αρκετά για τα παιδιά τους. Στις millennial μαμάδες, το ποσοστό αυτό αγγίζει το 95%.

Συνήθως αντιμετωπίζουμε τις ενοχές της μητρότητας σαν ελάττωμα χαρακτήρα. Κάτι που πρέπει απλώς να ξεπεράσουμε ή να απολογούμαστε σιωπηλά γι’ αυτό. Όμως η Dr. Kyra Bobinet, γιατρός και μία από τις κορυφαίες νευροεπιστήμονες, λέει πως αυτή η οπτική δεν είναι απλώς λανθασμένη, στην πραγματικότητα κάνει τα πράγματα χειρότερα.

Οι ενοχές που νιώθεις δεν προέρχονται από κάποια βαθύτερη αλήθεια για το ποια είσαι ως μητέρα. Προέρχονται από μια μικροσκοπική δομή του εγκεφάλου σου που κάνει τη δουλειά της… λίγο πιο έντονα απ’ όσο χρειάζεται.

Υπάρχει ένας «ανιχνευτής αποτυχίας» στον εγκέφαλό σου

Βαθιά μέσα στον εγκέφαλο βρίσκεται μια μικρή περιοχή που ονομάζεται habenula. Σκέψου την σαν ένα ενσωματωμένο σύστημα συναγερμού, σχεδιασμένο να εντοπίζει όταν κάτι έχει πάει στραβά, ένα λάθος, μια απόρριψη, μια στιγμή που δεν τα κατάφερες όπως θα ήθελες.

Όταν ενεργοποιείται, μειώνει τα επίπεδα κινήτρου, διάθεσης και ελπίδας. Εκείνη η «κατάρρευση» που νιώθεις αφού έχασες την ψυχραιμία σου με το παιδί σου; Αυτό είναι.

Το σύστημα αυτό υπάρχει σε όλους. Αυτό που το κάνει να λειτουργεί διαφορετικά στις μητέρες είναι όλα όσα «χτίζονται» πάνω του: η βιολογική σύνδεση που κάνει την ευημερία του παιδιού σου να μοιάζει σαν δική σου, αλλά και μια κοινωνία που απαιτεί από τις μητέρες πρότυπα που κανένας άνθρωπος δεν μπορεί πραγματικά να φτάσει.

«Η μαμά το βιώνει ως: “Είμαι κακή μητέρα”. Όμως στην πραγματικότητα, πρόκειται για ένα εγκεφαλικό κύκλωμα που κάνει αυτό που κάνει κάθε φορά που πιστεύει ότι απέτυχες.» — Dr. Kyra Bobinet

«Οι ενοχές της μητρότητας εμφανίζονται όταν αυτό το κύκλωμα ενεργοποιείται επανειλημμένα από σκέψεις αποτυχίας, από το “πρέπει”, το “δεν είμαι αρκετή”, τις συγκρίσεις, όλα φορτωμένα πάνω στις έντονες κοινωνικές προσδοκίες για τη μητρότητα», εξηγεί η Dr. Bobinet.

Γιατί ένα ξεχασμένο σημείωμα σχολείου μπορεί να μοιάζει με απόδειξη αποτυχίας

Ο «συναγερμός αποτυχίας» του εγκεφάλου δεν μετρά το πραγματικό μέγεθος του προβλήματος. Μετρά το τι σημαίνει αυτό το πρόβλημα για εσένα, σύμφωνα με την εσωτερική σου αφήγηση.

«Αν μέσα σου πιστεύεις ότι “οι καλές μαμάδες είναι πάντα οργανωμένες, μαγειρεύουν ισορροπημένα γεύματα και δεν κάνουν ποτέ λάθη”, τότε ακόμη και μικρές αστοχίες καταγράφονται ως απόδειξη ότι αποτυγχάνεις ως μητέρα», λέει η Dr. Bobinet.

Ο εγκέφαλος δεν αντιδρά στα δημητριακά για βραδινό. Αντιδρά στη σκέψη «αυτό σημαίνει ότι είμαι κακή μαμά», κάτι που το αντιμετωπίζει σαν απειλή για την ταυτότητα και την αίσθηση αποδοχής σου. Κι έτσι ενεργοποιείται πλήρης συναγερμός, ανεξάρτητα από το τι πραγματικά συνέβη.

Το ατελείωτο scrolling αργά το βράδυ στα social media επιδεινώνει ακόμη περισσότερο την κατάσταση. Όταν βλέπεις εικόνες μητέρων που μοιάζουν να τα έχουν όλα υπό έλεγχο, τροφοδοτείς ακριβώς εκείνο το κομμάτι του εγκεφάλου που ήδη ψάχνει αποδείξεις ότι δεν είσαι «αρκετή».

Το να προσπαθείς περισσότερο δεν λύνει το πρόβλημα

Οι περισσότερες μαμάδες αντιδρούν στις ενοχές κάνοντας περισσότερα: περισσότερες δραστηριότητες, περισσότερη προσπάθεια, λιγότερη ξεκούραση.

Η Dr. Bobinet λέει πως αυτό είναι ένα από τα πιο σκληρά κομμάτια αυτού του φαύλου κύκλου, γιατί απλώς δεν λειτουργεί.

Τα αδύνατα πρότυπα οδηγούν αναπόφευκτα σε λάθη. Τα λάθη φέρνουν ενοχές. Οι ενοχές οδηγούν σε υπερπροσπάθεια. Η εξάντληση προκαλεί νέα λάθη. Και αυτά τα λάθη γίνονται νέα «αποδεικτικά στοιχεία» για την πεποίθηση ότι τελικά δεν είσαι φτιαγμένη γι’ αυτό.

«Όσο περισσότερο προσπαθεί να υπερνικήσει τις ενοχές μέσω της υπεραπόδοσης, τόσο περισσότερες “αποτυχίες” μπορεί να εντοπίσει το σύστημα», λέει.

Ο σκληρός εσωτερικός διάλογος ,αυτή η αυστηρή φωνή που λέει «συγκεντρώσου επιτέλους» — κρατά τον συναγερμό ενεργό. Το ίδιο συμβαίνει και όταν δίνεις στον εαυτό σου απόλυτες υποσχέσεις, όπως «δεν θα ξαναφωνάξω ποτέ». Γιατί έτσι ανεβάζεις ακόμη περισσότερο τον πήχη για την επόμενη φορά που θα λυγίσεις. (Και επειδή η μητρότητα είναι δύσκολη, κάποια στιγμή θα συμβεί ξανά.)

«Όσο χρησιμοποιούμε τις ενοχές σαν όπλο για να γίνουμε “καλύτερες”, τόσο περισσότερο εκπαιδεύουμε τον ανιχνευτή αποτυχίας να ενεργοποιείται συχνά και δυνατά.» — Dr. Kyra Bobinet

Τι πραγματικά βοηθά

Ο εγκέφαλος μπορεί να αλλάξει.

Σύμφωνα με την Dr. Bobinet, όταν επαναπροσδιορίζουμε συστηματικά τον αρνητικό εσωτερικό διάλογο και μετακινούμαστε από το «αυτό αποδεικνύει ότι είμαι κακή μαμά» στο «αυτό δεν πήγε καλά, τι μπορώ να δοκιμάσω διαφορετικά;», αλλάζει σταδιακά και ο τρόπος με τον οποίο ο εγκέφαλος επεξεργάζεται την αποτυχία.

Όχι από τη μια μέρα στην άλλη, αλλά μέσα από την επανάληψη.

Η Dr. Bobinet ονομάζει αυτή την προσέγγιση “Iterative Mindset”: να αντιμετωπίζεις τη μητρότητα όχι σαν μια παράσταση όπου είτε πετυχαίνεις είτε αποτυγχάνεις, αλλά σαν ένα διαρκές πείραμα.

Δοκιμάζεις κάτι. Μαθαίνεις. Προσαρμόζεσαι.

«Όσοι λειτουργούν επαναληπτικά δεν αποτυγχάνουν ποτέ. Δεν υποτίθεται ότι πρέπει να τα κάνεις όλα σωστά από την πρώτη στιγμή ως μητέρα. Υποτίθεται ότι πρέπει να μαθαίνεις μέσα από τη διαδρομή.»

Ο ύπνος και η ξεκούραση παίζουν πολύ σημαντικότερο ρόλο απ’ όσο πιστεύουν οι περισσότερες μητέρες. Δεν πρέπει να θεωρούνται πολυτέλεια, αλλά κάτι που επηρεάζει άμεσα το πόσο αντιδραστικός ή ανθεκτικός είναι ο εγκέφαλος.

Παράλληλα, η σύνδεση και το παιχνίδι ενεργοποιούν τα ίδια κυκλώματα ανταμοιβής που στηρίζουν μια υγιή γονεϊκή σχέση. Η αποφόρτιση δεν είναι εγωισμός. Είναι προστασία.

Η μεγάλη αλλαγή οπτικής

«Η φωνή που σου λέει “αποτυγχάνεις” δεν είναι ο πραγματικός σου εαυτός», λέει η Dr. Bobinet. «Είναι ένα μοτίβο εγκεφαλικής λειτουργίας σε συνδυασμό με τις κοινωνικές προσδοκίες. Η ίδια μικρή δομή που σε προστατεύει από το να επαναλαμβάνεις λάθη, ταυτόχρονα “διαβάζει” υπερβολικά αυστηρά την καθημερινότητά σου μέσα από έναν φακό τελειομανίας.»

Θέλει επίσης οι μητέρες να θυμούνται κάτι που συχνά χάνεται μέσα σε όλα αυτά: το να νιώθεις τόσο έντονα ενοχές συνήθως δείχνει πόσο πολύ νοιάζεσαι, όχι πόσο άσχημα τα καταφέρνεις.

Η απογοήτευση, η αποθάρρυνση, ο διαρκής φόβος ότι «δεν είσαι αρκετή» δεν είναι τελεσίδικες αποφάσεις για την αξία σου ως μητέρα. Είναι σήματα ότι κάτι χρειάζεται προσαρμογή.

Ακόμη και η ίδια η Dr. Bobinet παραδέχεται ότι συνεχίζει να το βιώνει, παρότι τα παιδιά της έχουν πλέον μεγαλώσει. Αυτό που έχει αλλάξει είναι ο τρόπος που αντιδρά.

«Πλέον αναγνωρίζω αυτά τα συναισθήματα, το βάρος, την αγωνία, το “δεν είμαι αρκετή”, ως ένα συγκεκριμένο κύκλωμα που ενεργοποιείται, όχι ως απόδειξη ότι είμαι κακή μητέρα.»

Και όταν αυτό γίνει ξεκάθαρο, αλλάζει και η ίδια η ερώτηση.

Αντί για το «τι πάει λάθος με μένα;», αρχίζεις να αναρωτιέσαι: «τι βοηθά τον εγκέφαλό μου να λειτουργεί υπέρ μου και όχι εναντίον μου;»

Και αυτή δεν είναι μια μικρή αλλαγή οπτικής. Είναι το παν.

Γράφει η Δρ. Kyra Bobinet για το Motherly