Γιατί οι γονείς σήμερα είναι τόσο κουρασμένοι; Και δεν φταίει μόνο η αϋπνία

Κάποτε, οι γονείς μάλλον δεν ένιωθαν τόσο εξαντλημένοι από την έλλειψη ύπνου όσο σήμερα, και αυτό έχει κάνει κάποιους επιστήμονες να ξανασκέφτονται όσα θεωρούμε «φυσιολογικά» για τον ύπνο των νέων γονιών.

Πόσο κουραστικό είναι τελικά να είσαι γονιός; Όταν κάποιος τόλμησε να το ρωτήσει σε ένα forum γονέων στο Reddit, ήρθαν πάνω από 400 απαντήσεις. «Απίστευτα κουραστικό. Κυριολεκτικά ασταμάτητο», έγραψε ένας χρήστης, και εκατοντάδες άλλοι συμφώνησαν απόλυτα.

Οι λόγοι που οι σημερινοί γονείς νιώθουν τόσο εξαντλημένοι είναι πολλοί, και δεν έχουν όλοι να κάνουν μόνο με τον ύπνο. Πολλές οικογένειες μεγαλώνουν παιδιά χωρίς βοήθεια από συγγενείς ή κοινότητα, ενώ οι γονείς καλούνται να ισορροπήσουν δουλειά, σπίτι και ανατροφή παιδιών ταυτόχρονα.

Φυσικά, ο ύπνος αλλάζει μετά την απόκτηση παιδιών. Από τα νυχτερινά ξυπνήματα ενός μωρού για θηλασμό, μέχρι ένα προνήπιο που αποφασίζει πως η μέρα ξεκινά στις 5 το πρωί.

Κι όμως, παρότι οι άνθρωποι μεγαλώνουν παιδιά εδώ και χιλιάδες χρόνια, τα στοιχεία δείχνουν ότι οι πρόγονοί μας πιθανότατα δεν βίωναν την ίδια εξουθενωτική κούραση που νιώθουν σήμερα πολλοί γονείς. Άρα… τι έκαναν διαφορετικά; Και μήπως υπάρχει κάτι που μπορούμε να μάθουμε από εκείνους;

Πόσο κοιμούνται πραγματικά οι γονείς;

Στην καθημερινότητα, η γονεϊκότητα έχει σχεδόν ταυτιστεί με την αϋπνία. Όμως οι έρευνες δείχνουν ότι η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη, και εξαρτάται πολύ από την κουλτούρα κάθε κοινωνίας.

Μια μελέτη στη Γερμανία έδειξε ότι οι μητέρες που απέκτησαν το πρώτο τους παιδί κοιμούνται κατά μέσο όρο μία ώρα λιγότερο κάθε βράδυ τους πρώτους τρεις μήνες μετά τη γέννα σε σχέση με πριν την εγκυμοσύνη. Οι πατέρες χάνουν περίπου 20 λεπτά ύπνου. Παρόλο που ο ύπνος βελτιώνεται μετά τους πρώτους μήνες, ακόμα και έξι χρόνια αργότερα οι γονείς δεν είχαν επιστρέψει πλήρως στα επίπεδα ύπνου πριν αποκτήσουν παιδί.

Από την άλλη όμως, η διαφορά ανάμεσα σε γονείς και μη γονείς δεν είναι τόσο τεράστια όσο συχνά πιστεύουμε. Στην ίδια έρευνα, που περιλάμβανε σχεδον 40.000 άτομα, οι γονείς με παιδί κάτω των έξι ετών κοιμόντουσαν περίπου επτά ώρες τη νύχτα. Αυτοί που δεν είναι γονείς κοιμούνταν μόλις 10-14 λεπτά περισσότερο.

Αντίστοιχα, έρευνα στις ΗΠΑ το 2024 έδειξε ότι οι γονείς μικρών παιδιών περνούν κατά μέσο όρο 8-9 ώρες στο κρεβάτι κάθε βράδυ, δηλαδή μέσα στα προτεινόμενα όρια ύπνου. Και μια γαλλική μελέτη σε πάνω από 400 ζευγάρια έδειξε ότι τόσο οι μητέρες όσο και οι πατέρες κοιμόντουσαν πάνω από οκτώ ώρες κατά μέσο όρο, αν και υπήρχαν μεγάλες διαφορές από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Βέβαια, πολλά από αυτά τα δεδομένα βασίζονται σε προσωπικές αναφορές, οπότε ίσως κάποιοι υπερεκτιμούν τον ύπνο τους, για παράδειγμα, μετρώντας από την ώρα που ξάπλωσαν και όχι από τη στιγμή που αποκοιμήθηκαν.

Παρόλα αυτά, οι επιστήμονες πιστεύουν πως αρκετοί γονείς κοιμούνται σχετικά ικανοποιητικά σε διάρκεια. Το ενδιαφέρον είναι ότι παρόμοια μοτίβα βλέπουμε και σε σύγχρονες κοινωνίες κυνηγών-τροφοσυλλεκτών, που μας βοηθούν να καταλάβουμε πώς πιθανότατα ζούσαν οι πρόγονοί μας.

Σε μια ανάλυση τριών τέτοιων κοινωνιών, οι ενήλικες,  ανάμεσά τους και γονείς, περνούσαν από 6,9 έως 8,5 ώρες στο κρεβάτι κάθε νύχτα. Επειδή όμως ξυπνούσαν συχνά, ο πραγματικός ύπνος τους ήταν περίπου 5,7 έως 7,1 ώρες.

Κι εδώ βρίσκεται το παράξενο: οι σύγχρονοι γονείς δηλώνουν πολύ πιο κουρασμένοι και εξαντλημένοι από τους ανθρώπους αυτών των κοινωνιών. Και οι επιστήμονες προσπαθούν ακόμα να καταλάβουν γιατί.

Η αντίληψη που έχουμε για τον ύπνο

Στις κοινωνίες κυνηγών-τροφοσυλλεκτών, σχεδόν όλοι οι ενήλικες, πολλοί από αυτούς γονείς, δηλώνουν ευχαριστημένοι με τον ύπνο τους, λέει ο εξελικτικός ανθρωπολόγος David Samson.

Ο Samson έζησε για τρεις μήνες με τη φυλή Hadza στη βόρεια Τανζανία, μελετώντας τις συνήθειες ύπνου τους. Όταν τους περιέγραφε πρακτικές που θεωρούνται συνηθισμένες στις ΗΠΑ, όπως το να κοιμάται το μωρό σε ξεχωριστό δωμάτιο, εκείνοι τον κοιτούσαν απορημένοι. «Με ρωτούσαν συνέχεια “Γιατί; Γιατί;”», θυμάται.

Οι μητέρες των Hadza, όπως συμβαίνει σε πολλές κουλτούρες παγκοσμίως, κοιμούνται μαζί με τα μωρά τους και τα θηλάζουν μέσα στη νύχτα. Αυτή η πρακτική ονομάζεται “breastsleeping”.

Σύμφωνα με τον ανθρωπολόγο James McKenna, «δεν υπάρχει ξεχωριστός ύπνος του μωρού και ξεχωριστός ύπνος της μητέρας. Όλα είναι συνδεδεμένα. Το σώμα της μητέρας γίνεται το φυσικό περιβάλλον του μωρού».

Οι έρευνες δείχνουν ότι οι μητέρες που κοιμούνται μαζί με τα μωρά τους ίσως ξυπνούν πιο συχνά, όμως ξανακοιμούνται γρηγορότερα. Και το σημαντικότερο: πολλές φορές δεν αντιλαμβάνονται πλήρως πόσες φορές ξύπνησαν μέσα στη νύχτα.

Ίσως λοιπόν το μυστικό να μην είναι μόνο πόσο κοιμόμαστε, αλλά και πώς βιώνουμε τον ύπνο μας.

Οι ειδικοί πιστεύουν επίσης ότι οι σύγχρονοι άνθρωποι έχουμε αποκτήσει πολύ αυστηρές προσδοκίες για τον «τέλειο» ύπνο: συνεχόμενος, βαθύς, χωρίς ξυπνήματα. Όμως αυτό το μοντέλο ύπνου εμφανίστηκε κυρίως μετά τη Βιομηχανική Επανάσταση, όταν οι άνθρωποι έπρεπε να λειτουργούν σε αυστηρά ωράρια εργασίας.

Οι πρόγονοί μας δεν είχαν ανάγκη να κοιμούνται οκτώ συνεχόμενες ώρες για να οδηγήσουν αυτοκίνητο ή να δουλέψουν σε μηχανήματα την επόμενη μέρα. Ο ύπνος τους ήταν πιο ευέλικτος και λιγότερο «πιεσμένος».

Και ίσως τελικά, όσο περισσότερο αγχωνόμαστε ότι “δεν κοιμηθήκαμε σωστά”, τόσο πιο εξαντλημένοι νιώθουμε.

Οι ειδικοί τονίζουν πως η εξάντληση των σημερινών γονιών δεν οφείλεται μόνο στα νυχτερινά ξυπνήματα. Πολλοί μεγαλώνουν παιδιά χωρίς βοήθεια από παππούδες, συγγενείς ή φίλους, ενώ ταυτόχρονα προσπαθούν να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της δουλειάς, του σπιτιού και της καθημερινότητας. Η συνεχής πίεση, η έλλειψη χρόνου για ξεκούραση και το αίσθημα ότι πρέπει να τα προλαβαίνουν όλα κάνουν τη γονεϊκότητα σήμερα πιο εξουθενωτική από ποτέ.

Ίσως λοιπόν αυτό που λείπει περισσότερο από τους σημερινούς γονείς να μην είναι μόνο ο ύπνος, αλλά η στήριξη, η ξεκούραση χωρίς ενοχές και η αίσθηση ότι δεν χρειάζεται να τα κάνουν όλα τέλεια.

Πηγή: BBC