Παιδί ντροπαλό στο σχολείο; Το κόλπο των 10 λεπτών που τα βοηθά

Κάθε φθινόπωρο, μια νέα ομάδα παιδιών μπαίνει στην τάξη γνωρίζοντας την απάντηση, αλλά χωρίς να λέει τίποτα. Το χέρι παραμένει κάτω. Για πολλούς γονείς αυτό μοιάζει με ντροπαλότητα, ένα σταθερό χαρακτηριστικό που το παιδί τους απέκτησε από τη γέννησή του. Η Sheila Fortson, όμως, θα ήθελε να το ξανασκεφτείτε πριν χαρακτηρίσετε το παιδί σας ως «ήσυχο και έτσι είναι ο χαρακτήρας του».

Γιατί τα παιδιά σιωπούν στην τάξη

Η Fortson είναι εκπαιδευτικός, ειδικός στην ανάπτυξη των παιδιών και εκτελεστική διευθύντρια του The FAME Center, ενός μη κερδοσκοπικού οργανισμού όπου εργάζεται κάθε χρόνο με εκατοντάδες παιδιά. Η άποψή της για τον δισταγμό των παιδιών στην τάξη είναι ξεκάθαρη. Τις περισσότερες φορές, λέει, δεν πρόκειται για ιδιοσυγκρασία. Τα παιδιά απλώς δεν έχουν αρκετές ευκαιρίες χαμηλού ρίσκου για να τα κοιτούν και να τα ακούν οι άλλοι, με αποτέλεσμα το σώμα τους να μην έχει μάθει ακόμη ότι το να σε βλέπουν οι άλλοι είναι κάτι που μπορούν να αντέξουν.

«Η αυτοπεποίθηση δεν είναι χαρακτηριστικό της προσωπικότητας, είναι αριθμός επαναλήψεων», λέει η Fortson. Όσο περισσότερες ευκαιρίες έχει ένα παιδί να το βλέπουν στο σπίτι, τόσο λιγότερο ξένο του φαίνεται το να βρίσκεται στο επίκεντρο οπουδήποτε αλλού.

Η ίδια ήταν ένα ντροπαλό παιδί και αυτό που άλλαξε τα πράγματα δεν ήταν μια μεγάλη συζήτηση, αλλά οι επαναλήψεις που συσσωρεύονταν με τον χρόνο. Από εκεί, λοιπόν, θα ξεκινούσε.

Το οικογενειακό τελετουργικό της παρουσίασης

Η βασική συνήθεια που προτείνει η Fortson είναι πολύ απλή. Ένα παιδί, μια μικρή «σκηνή» — ακόμη και μπροστά από τον καναπέ αρκεί — και λίγα λεπτά για να μοιραστεί κάτι. Ένα βιβλίο που διάβασε, ένα αστείο, κάτι που έφτιαξε ή απλώς να αφηγηθεί τη μέρα του σαν ιστορία. Η υπόλοιπη οικογένεια κάθεται, ακούει και στο τέλος χειροκροτεί. Δύο έως πέντε λεπτά είναι αρκετά.

Το περιεχόμενο έχει ελάχιστη σημασία. «Το θέμα είναι να σηκωθεί όρθιο, να το βλέπουν και να ολοκληρώσει αυτό που κάνει», λέει. Αυτός είναι ο μυς που πρέπει να γυμναστεί και έτσι χτίζεται.

Η διαδικασία αλλάζει λίγο ανάλογα με την ηλικία.

Νήπια και παιδιά προσχολικής ηλικίας. Κρατήστε το παιχνίδι. Μπορεί να κάνουν επίδειξη του αγαπημένου τους παιχνιδιού ή να υποδυθούν ένα παιδικό τραγουδάκι. Όταν τελειώσουν, χειροκροτήστε και επαινέστε το θάρρος τους, χωρίς δεύτερη σκέψη. Στα τέσσερα χρόνια, η επιτυχία είναι απλώς ότι το έκαναν.

Μεγαλύτερα παιδιά. Ζητήστε περισσότερη δομή. Μπορούν να σας παρουσιάσουν ένα βιβλίο, να σας εξηγήσουν τους κανόνες ενός παιχνιδιού ή να σας διηγηθούν κάτι καινούργιο που έμαθαν στο σχολείο. Μπορείτε να προσφέρετε ήπιο feedback και να τους δώσετε την επιλογή να το ξαναδοκιμάσουν, αλλά μόνο μία προσεκτική επανάληψη, με έπαινο για την προσπάθεια. Το να βάζετε ένα παιδί να επαναλαμβάνει ξανά και ξανά μέχρι να γίνει «τέλειο» προκαλεί απογοήτευση.

Η ανάγνωση δυνατά κάνει αθόρυβα τη δουλειά της

Η Fortson θεωρεί την ανάγνωση δυνατά ένα από τα πιο υποτιμημένα εργαλεία για την ενίσχυση της αυτοπεποίθησης. Επιτρέπει στο παιδί να χρησιμοποιεί τη φωνή του, την ένταση και την έκφρασή του μπροστά σε ένα κοινό, χωρίς την πίεση να πρέπει να βρει μόνο του τα δικά του λόγια. Η ίδια το αποκαλεί «εκπαίδευση αυτοπεποίθησης με κοστούμι γραμματισμού».

Όταν ένα παιδί συνηθίσει να γεμίζει έναν χώρο με τη δική του φωνή, το να χρησιμοποιεί τα δικά του λόγια μπροστά σε άλλους ανθρώπους μοιάζει λιγότερο δύσκολο. Και αυτό μπορεί να γίνει κάθε βράδυ, σε μικρές δόσεις.

Όταν δεν υπάρχει κοινό από αδέλφια

Το κοινό δεν χρειάζεται να είναι μεγάλο. Ένας γονιός, ένας παππούς ή μια γιαγιά μέσω FaceTime ή ακόμη και μια σειρά από λούτρινα ζωάκια μετρούν εξίσου. Αυτό που έχει σημασία είναι να υπάρχει μια ξεκάθαρη στιγμή του τύπου «εντάξει, τώρα είναι η σειρά σου».

Για το παιδί που αρνείται

Αφήστε στην άκρη τη λέξη «παράσταση». Σύμφωνα με τη Fortson, μπορεί να κάνει πραγματική ζημιά, καθώς οι περισσότερες αρνήσεις προέρχονται από το αίσθημα ότι το παιδί μπαίνει στο στόχαστρο και όχι από το ότι δεν του αρέσει η προσοχή.

Μην ανακοινώσετε κάποιο μεγάλο γεγονός. Μπείτε στη διαδικασία από την… πλαϊνή πόρτα. Ζητήστε του, για παράδειγμα, «να μου πεις πώς πέρασες τη μέρα σου σαν να είσαι δημοσιογράφος» ή «να εξηγήσεις στη γιαγιά τους κανόνες του παιχνιδιού σου». Αφήστε το παιδί να επιλέξει το θέμα και παρουσιάστε το ως μοίρασμα, όχι ως παράσταση.

Τι να πείτε όταν τελειώσει

Χειροκροτήστε πρώτα, κάθε φορά. Για τη Fortson αυτό δεν είναι διαπραγματεύσιμο, γιατί έτσι χτίζετε την αυτοπεποίθηση που έρχεται όταν ένα παιδί κάνει κάτι που απαιτεί θάρρος. Η τελειότητα δεν ήταν ποτέ ο στόχος.

Με τα μεγαλύτερα ή πιο confident παιδιά, μπορείτε μετά το χειροκρότημα να δώσετε λίγα σχόλια, για παράδειγμα: «Μου άρεσε πολύ ο τρόπος που μας κοίταζες. Θέλεις να το δοκιμάσεις άλλη μία φορά και να μιλήσεις λίγο πιο αργά στο τέλος;». Αν το παιδί το ξανακάνει, επαινέστε αυτό που βελτίωσε.

Το πιο συνηθισμένο λάθος που κάνουν οι γονείς, λέει η Fortson, είναι ότι μετατρέπουν αυτή τη στιγμή σε συνεδρία κριτικής. Η ανάγκη να βοηθήσουν είναι απόλυτα κατανοητή, όμως το να ξεκινήσετε αμέσως με ένα «την επόμενη φορά, δοκίμασε αυτό» μπορεί να ακυρώσει το αίσθημα ασφάλειας που μόλις δημιουργήσατε. Κρατήστε τις συμβουλές για αργότερα. Αμέσως μετά την ολοκλήρωση, η μόνη σας δουλειά είναι να γιορτάσετε το γεγονός ότι το παιδί σας το τόλμησε.

Κρατήστε το όλο εγχείρημα χαμηλού ρίσκου και δώστε στο παιδί όσο περισσότερο έλεγχο μπορείτε: τι θα μοιραστεί, πόσο θα διαρκέσει, ακόμη και αν θα το κάνει εκείνη τη μέρα. Ένα αγχωμένο παιδί χρειάζεται πρώτα να νιώσει ότι πρόκειται για κάτι προαιρετικό και ασφαλές, προτού μπορέσει να το αισθανθεί ως κάτι διασκεδαστικό.

Ξεκινήστε απόψε, σε δέκα λεπτά

Η αγαπημένη αρχική άσκηση της Fortson είναι αυτό που αποκαλεί «αναδιήγηση με χαρακτήρα». Ζητήστε από το παιδί σας να επινοήσει έναν χαρακτήρα, όσο πιο αστείο τόσο το καλύτερο, και στη συνέχεια να σας διηγηθεί τη μέρα του σαν να είχε συμβεί σε εκείνον τον χαρακτήρα.

«Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένα αγόρι που το έλεγαν Zippy και ο Zippy πήγε στο σχολείο και…». Αυτή η φανταστική απόσταση επιτρέπει στο παιδί να αφηγηθεί ελεύθερα την ιστορία, χωρίς να αγχώνεται για κάθε λεπτομέρεια. Ζητήστε του να είναι όρθιο όσο μιλάει.

Δεν χρειάζονται σκηνικά ούτε προετοιμασία. Δέκα λεπτά κατά τα οποία ένα παιδί χρησιμοποιεί τη φωνή, τη φαντασία και το σώμα του μπροστά σε ένα κοινό ενός ανθρώπου που το λατρεύει. Εκεί, λέει η Fortson, ξεκινά η αυτοπεποίθηση.

Και λίγους μήνες μετά την έναρξη της σχολικής χρονιάς, είναι κάτι που μπορεί να παρατηρήσει και ο εκπαιδευτικός. Ένα χέρι που σηκώνεται συχνότερα. Ένα παιδί που προσφέρεται να διαβάσει δυνατά. Λίγο πιο δυνατή φωνή, λίγο λιγότερος δισταγμός. Σπάνια πρόκειται για μια θεαματική αλλαγή από τη μια μέρα στην άλλη. Περισσότερο μοιάζει με μια αργή εξέλιξη, με ένα παιδί που σταματά σταδιακά να μικραίνει τον εαυτό του στις στιγμές που κάποτε προσπαθούσε να αποφύγει.

Η έρευνα και οι προτάσεις παρουσιάζονται σε συνεργασία με τη βρετανική φιλανθρωπική οργάνωση «The Queen's Reading Room».