Μεγαλώνοντας παιδιά στους 40°C: Πώς ο καύσωνας αλλάζει τη ζωή των οικογενειών

Οι βόλτες στην παιδική χαρά προγραμματίζονται πλέον με βάση το θερμόμετρο, τα καπέλα και τα αντηλιακά έχουν μόνιμη θέση δίπλα στην εξώπορτα, ενώ τα νεροπίστολα και τα μπουκάλια με παγωμένο νερό είναι απαραίτητα σε κάθε έξοδο. Για χιλιάδες γονείς στη Μαδρίτη, το καλοκαίρι δεν σημαίνει μόνο διακοπές και παιχνίδι, αλλά έναν καθημερινό αγώνα προσαρμογής στις ολοένα υψηλότερες θερμοκρασίες. Και όπως προειδοποιούν οι ειδικοί, όσα ζουν σήμερα οι οικογένειες στην ισπανική πρωτεύουσα είναι πιθανό να αποτελέσουν το μέλλον για πολλές ακόμη ευρωπαϊκές πόλεις.

Οι κάτοικοι της Μαδρίτης είναι εξοικειωμένοι με τη ζέστη, η οποία συχνά ξεπερνά τα συνηθισμένα ευρωπαϊκά δεδομένα. Περίπου το 65% των κατοικιών διαθέτει κλιματισμό, σύμφωνα με την πλατφόρμα ακινήτων Idealista, έναντι μόλις 7% στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Ωστόσο, τα τελευταία κύματα καύσωνα έχουν επιβαρύνει σημαντικά την καθημερινότητα της πόλης, ιδιαίτερα για τις οικογένειες με μικρά παιδιά. Η Μαδρίτη αποτελεί πλέον ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα των προκλήσεων που αναμένεται να αντιμετωπίσουν και άλλες ευρωπαϊκές πόλεις, καθώς η Ευρώπη είναι η ήπειρος που θερμαίνεται ταχύτερα στον κόσμο.

«Η Ισπανία είναι προσαρμοσμένη στις υψηλές θερμοκρασίες, όμως η κατάσταση συνεχώς επιδεινώνεται», επισημαίνει η ερευνήτρια του Ινστιτούτου Παγκόσμιας Υγείας της Βαρκελώνης, Μπλάνκα Πανιέγιο-Καστίγιο.

Τα παιδιά στο επίκεντρο της ανησυχίας

Στη Μαδρίτη, το καλοκαίρι δεν το ανακοινώνουν μόνο οι μετεωρολόγοι. Το καταλαβαίνει κανείς όταν οι γονείς αρχίζουν να κυκλοφορούν παντού με μικρά ψεκαστήρια νερού για να δροσίζουν τα παιδιά τους.

Κατά τη διάρκεια των καυσώνων, παιδίατροι και αρχές δημόσιας υγείας συνιστούν στα παιδιά να παραμένουν ενυδατωμένα και να αποφεύγουν το παιχνίδι σε εξωτερικούς χώρους. Όμως, καθώς το καλοκαίρι ξεκινά νωρίτερα και διαρκεί περισσότερο, ακόμη και η φοίτηση στο σχολείο γίνεται προβληματική.

Το 2017, 47 παιδιά υπέστησαν θερμοπληξία σε σχολείο της Μαδρίτης. Έκτοτε, γονείς σε ολόκληρη την Ισπανία διαμαρτύρονται συστηματικά ζητώντας καλύτερη θερμομόνωση και εγκατάσταση κλιματισμού στα σχολεία.

Σχολικές αίθουσες που... «βράζουν»

Έρευνα της Greenpeace, που δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο, κατέγραψε θερμοκρασίες έως 35°C πάνω στα σχολικά θρανία και 38°C στις παιδικές κούνιες, μάλιστα σε ημέρες χωρίς επίσημη προειδοποίηση καύσωνα.

Η υπεύθυνη προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή της Greenpeace Ισπανίας, Ελβίρα Χιμένες, εξηγεί ότι ακόμη και οι «συνηθισμένες» καλοκαιρινές θερμοκρασίες μπορεί να εγκυμονούν σοβαρούς κινδύνους για τους μαθητές.

Το πρόβλημα επιδεινώνεται επειδή ελάχιστα σχολεία διαθέτουν κλιματισμό, ενώ οι περισσότερες αυλές είναι μεγάλες τσιμεντένιες εκτάσεις με ελάχιστη σκιά.

«Σχεδόν όλα τα δημόσια κτίρια έχουν κλιματισμό, από τα κέντρα υγείας μέχρι τις δημόσιες υπηρεσίες. Τα σχολεία όμως όχι. Είναι μια ακατανόητη διάκριση εις βάρος των παιδιών», σημειώνει η Χιμένες.

Οι καλοκαιρινές διακοπές δεν είναι ίδιες για όλους

Οι πιο εύπορες οικογένειες, που έχουν τη δυνατότητα τηλεργασίας ή διαθέτουν δεύτερη κατοικία σε πιο δροσερές περιοχές, εγκαταλείπουν τη Μαδρίτη σχεδόν για ολόκληρο το καλοκαίρι.

Για τους περισσότερους εργαζόμενους γονείς, όμως, η μόνη λύση είναι οι θερινές κατασκηνώσεις μέσα στην πόλη, οι οποίες συχνά λειτουργούν στα ίδια σχολικά κτίρια που ήδη αποδείχθηκαν υπερβολικά ζεστά.

Η καθημερινότητα οργανώνεται γύρω από τη ζέστη

Μια μητέρα δύο παιδιών περιγράφει πώς έχει αναγκαστεί να αλλάξει πλήρως τις καθημερινές της συνήθειες.

Κάθε πρωί ελέγχει την πρόγνωση του καιρού. Αν η μέγιστη θερμοκρασία δεν ξεπερνά τους 35°C, τα παιδιά μπορούν να πάνε στην παιδική χαρά. Αν είναι υψηλότερη, παραμένουν στο σπίτι.

Έχει μάθει ποιοι δρόμοι της γειτονιάς έχουν σκιά κάθε ώρα της ημέρας, γνωρίζει ότι η φυσική σκιά των δέντρων είναι πιο δροσερή από εκείνη των κτιρίων και αποφεύγει τις στάσεις λεωφορείων, όπου η θερμότητα είναι εντονότερη.

Καπέλα, αντηλιακά, θερμός με παγωμένο νερό, ψεκαστήρες και νεροπίστολα συνοδεύουν κάθε έξοδο. Μόλις τα πρόσωπα των παιδιών κοκκινίσουν, επιστρέφουν αμέσως στο σπίτι για ένα δροσερό ντους.

Όταν η ζέστη επηρεάζει ακόμη και τις μικρές αποφάσεις

Η ζέστη καθορίζει πλέον ακόμη και τις πιο απλές επιλογές: αν αξίζει να τρέξει κανείς να προλάβει το λεωφορείο ή αν πρέπει να πάει στο σούπερ μάρκετ όταν τελειώσει το αγαπημένο γιαούρτι των παιδιών.

Επηρεάζει όμως και σημαντικές οικογενειακές επενδύσεις. Η αντικατάσταση των παραθύρων στο παιδικό δωμάτιο αποτέλεσε μία από τις μεγαλύτερες δαπάνες της χρονιάς για πολλές οικογένειες, ακόμη και με ευρωπαϊκή οικονομική ενίσχυση για ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών.

Η καλύτερη μόνωση, όμως, σημαίνει ότι τα παιδιά κοιμούνται πιο άνετα τις ζεστές νύχτες.

Η κλιματική ανισότητα είναι πλέον ορατή

Παρότι η Μαδρίτη θεωρείται από τις πιο «πράσινες» ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, τα περισσότερα δέντρα βρίσκονται στις εύπορες συνοικίες και στα μεγάλα πάρκα της περιφέρειας.

Στην αριστοκρατική συνοικία El Viso, σχεδόν τα δύο τρίτα των δρόμων έχουν δενδροστοιχίες. Αντίθετα, στη λαϊκή γειτονιά Numancia, όπου κατοικούν κυρίως εργατικές οικογένειες, το αντίστοιχο ποσοστό μετά βίας ξεπερνά το ένα τρίτο.

Όταν δεν υπάρχει ούτε σπίτι για να προστατευτείς

Ένα ζεστό απόγευμα του Ιουνίου, στους 40 βαθμούς Κελσίου, οι δρόμοι της συνοικίας Puente de Vallecas είχαν σχεδόν αδειάσει. Οι περισσότεροι κάτοικοι είχαν επιστρέψει στα σπίτια τους λόγω της μεσημεριανής σιέστας.

Όχι όμως και ο Μεκράνε Σαχραουί, πατέρας τεσσάρων παιδιών.

Η οικογένεια, χωρίς μόνιμη κατοικία, ζούσε για περισσότερες από δύο εβδομάδες στους δρόμους της Μαδρίτης. Καθισμένοι στη σκιά μιας παιδικής χαράς, περίμεναν ο ήλιος να μετακινηθεί ώστε να μπορέσουν τα παιδιά να χρησιμοποιήσουν τις κούνιες.

Την προηγούμενη νύχτα, ο 14χρονος γιος του είχε μεταφερθεί στο νοσοκομείο με υψηλό πυρετό, ύστερα από πολυήμερη έκθεση στον καύσωνα.

«Αγοράζουμε δέκα σακούλες πάγο κάθε μέρα. Δεν μπορούμε να κάνουμε κάτι άλλο», λέει ο 43χρονος πρώην οικοδόμος αλγερινής καταγωγής.

Ένας αόρατος κίνδυνος για τα παιδιά

Στα τέλη Ιουνίου, η Κεντρική και η Δυτική Ευρώπη βίωσαν το πιο έντονο κύμα καύσωνα που έχει καταγραφεί ποτέ.

Προκαταρκτικές εκτιμήσεις κάνουν λόγο για περισσότερους από 7.000 θανάτους λόγω της υπερβολικής ζέστης σε Γερμανία, Ισπανία και Γαλλία μέσα σε έναν μόνο μήνα.

Τα παιδιά συγκαταλέγονται στις πιο ευάλωτες ομάδες. Δυσκολεύονται περισσότερο να ρυθμίσουν τη θερμοκρασία του σώματός τους, αναγνωρίζουν πιο δύσκολα τα σημάδια αφυδάτωσης και περνούν περισσότερες ώρες σε εξωτερικούς χώρους.

Η θερμοπληξία μπορεί να προκαλέσει ζάλη, ναυτία, απώλεια αισθήσεων, ακόμη και σοβαρές νευρολογικές βλάβες ή θάνατο, ιδιαίτερα στα βρέφη.

Οι επιπτώσεις δεν σταματούν στη σωματική υγεία

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι υψηλές θερμοκρασίες επηρεάζουν και τη γνωστική ανάπτυξη των παιδιών.

«Γνωρίζουμε ότι θερμοκρασίες άνω των 26-27 βαθμών μειώνουν τη συγκέντρωση, τη μνήμη και την ικανότητα σκέψης των παιδιών», εξηγεί η παιδίατρος Ιζαμπέλ Μαρτίνεθ.

Στη συνοικία Puente de Vallecas, περισσότεροι από 240.000 κάτοικοι εξυπηρετούνται από μόλις μία δημοτική πισίνα και δύο κλιματιζόμενες δημόσιες βιβλιοθήκες, ενώ αρκετές παιδικές χαρές δεν διαθέτουν ούτε σκιά ούτε λειτουργικές βρύσες.

Οι μητέρες αναζητούν λίγη δροσιά

Όπως περιγράφουν κάτοικοι της περιοχής, καθημερινά δεκάδες μητέρες με καροτσάκια μετακινούνται σε γειτονικές συνοικίες όπου υπάρχουν πάρκα με περισσότερα δέντρα, σκιά και νερό για τα παιδιά.

Η δημοτική αρχή έχει ήδη εγκαταστήσει επιπλέον συστήματα υδρονέφωσης και έχει δημιουργήσει ένα δίκτυο δημόσιων κτιρίων που λειτουργούν ως «κλιματικά καταφύγια», ώστε οι πολίτες να μπορούν να προστατεύονται από την ακραία ζέστη.

Ωστόσο, πολλές υποβαθμισμένες συνοικίες εξακολουθούν να περιμένουν ουσιαστικές παρεμβάσεις.

Η νέα πραγματικότητα της γονεϊκότητας

Για μια μητέρα στη Μαδρίτη, το μεγαλύτερο άγχος του καλοκαιριού δεν είναι πλέον αν τα παιδιά θα βαρεθούν στις διακοπές, αλλά αν θα μπορέσουν να παίξουν με ασφάλεια έξω.

Η κλιματική κρίση δεν αλλάζει μόνο τις πόλεις. Αλλάζει τον τρόπο που μεγαλώνουν τα παιδιά, τις αποφάσεις που παίρνουν καθημερινά οι γονείς και, τελικά, την ίδια την έννοια της παιδικής ηλικίας στις ευρωπαϊκές μεγαλουπόλεις.

Πηγή: Bloomberg