Γιατί η σειρά γέννησης επηρεάζει τη ζωή των παιδιών

«Τα δεύτερα είναι πάντα πιο κοινωνικά», «τα πρώτα είναι πιο επιμελή και προσπαθούν περισσότερο», «τα τρίτα μεγαλώνουν μόνα τους». Πολλοί είναι οι μύθοι που συνοδεύουν τη σειρά γέννησης των παιδιών. Οι ερευνητές εκτιμούν πως πράγματι υπάρχουν διαφορές ανάμεσα στα μικρότερα και τα μεγαλύτερα αδέλφια. Όπως αναφέρει η Washington Post, συχνά τα πρωτότοκα παιδιά λειτουργούν ως πρότυπα για τα μικρότερα αδέλφια τους, τα οποία ωστόσο απολαμβάνουν περισσότερα πλεονεκτήματα.

Εντούτοις, έρευνα του 2005 έδειξε ότι στις ΗΠΑ τα μικρότερα αδέλφια έχουν χαμηλότερα εισοδήματα κατά τη διάρκεια της ζωής τους, χαμηλότερες ακαδημαϊκές επιδόσεις, χειρότερους δείκτες ψυχικής υγείας και, στην περίπτωση των γυναικών, υψηλότερα ποσοστά εγκυμοσύνης κατά την εφηβεία. Όσο πιο αργά γεννιέται ένα παιδί, σύμφωνα με τη μελέτη, τόσο χειρότερα είναι κατά μέσο όρο τα αποτελέσματα.

Καθοριστικός ο χρόνος με τους γονείς

Λίγα χρόνια αργότερα, ο οικονομολόγος Τζο Πράις παρατήρησε ότι ένας από τους βασικούς λόγους που μπορεί να συμβαίνει αυτό είναι ο λιγότερος ποιοτικός χρόνος που περνούν τα μικρότερα αδέλφια με τους γονείς τους. Σύμφωνα με στοιχεία του αμερικανικού Γραφείου Στατιστικών Εργασίας, τα πρωτότοκα παιδιά απολαμβάνουν καθημερινά 20-30 λεπτά περισσότερης γονικής παρουσίας από το δεύτερο παιδί. Συνολικά, αυτό μεταφράζεται σε περίπου 3.000 λιγότερες ώρες δραστηριοτήτων όπως διάβασμα, παιχνίδι και συζήτηση με τους γονείς.
Ωστόσο, αυτό δε μοιάζει να εξηγεί πλήρως τις διαφορές. Μελέτη που παρακολούθησε 1,2 εκατ. παιδιά στη Δανία από τη γέννησή τους τη δεκαετία του 1980 έως την ενηλικίωση εντόπισε έναν ακόμη σημαντικό παράγοντα: τις λοιμώξεις. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι ακόμη και οι πιο μικροσκοπικοί οργανισμοί έχουν βαθύ αντίκτυπο στο μέλλον ενός παιδιού. Η έκθεση σε ιούς του αναπνευστικού συστήματος πριν τον πρώτο χρόνο ζωής ενός βρέφους, όταν το ανοσοποιητικό σύστημα είναι ανώριμο και πριν από τους περισσότερους εμβολιασμούς στην παιδική ηλικία, συνδέεται σταθερά με χαμηλότερα εισοδήματα, επίπεδο εκπαίδευσης και υγείας ακόμα και δεκαετίες αργότερα.

Αναλυτικότερα, τα στοιχεία έδειξαν ότι τα μικρότερα αδέλφια είχαν δύο έως τρεις φορές περισσότερες πιθανότητες να νοσηλευθούν για οξείες αναπνευστικές παθήσεις κατά τον πρώτο χρόνο ζωής σε σύγκριση με τα μεγαλύτερα αδέλφια τους. Όπως αναφέρει το δημοσίευμα, πολλά παιδιά που κολλάνε κάποιον ιό αναρρώνουν πλήρως, ενώ ένα μικρότερο αλλά σημαντικό ποσοστό υποφέρει από μόνιμες βλάβες, ακόμα και χωρίς να χρειαστεί νοσηλεία. Προκύπτει ότι η πρώιμη έκθεση σε αυτά τα μικρόβια κάνει τα μωρά να αρρωσταίνουν πολύ πιο σοβαρά (για παράδειγμα με αναπνευστικό συγκυτιακό ιό), με μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην ενήλικη ζωή τους, σχετικά με το μορφωτικό επίπεδο και τα εισοδήματα.

Η καθηγήτρια Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο Γέιλ, Τζάνετ Κέρι, μιλώντας στην αμερικανική εφημερίδα, εξήγησε ότι πιθανώς λειτουργεί ένας συγκεκριμένος μηχανισμός που επιδρά στην ενήλικη ζωή: Μια σοβαρή ασθένεια στην πρώιμη παιδική ηλικία μπορεί να παρεμποδίσει την ανάπτυξη του εγκεφάλου και κατά συνέπεια τη μετέπειτα ζωή του παιδιού. Όπως είπε, τους πρώτους μήνες ζωής, ένα σημαντικό ποσοστό της θερμιδικής πρόσληψης ενός βρέφους διατίθεται για την ανάπτυξη του νευρικού συστήματος. Μια σοβαρή λοίμωξη μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη του εγκεφάλου, καθώς οι πόροι που διαθέτει ο οργανισμός διοχετεύονται στην καταπολέμηση της ασθένειας. Κατά τους ερευνητές, η αποφυγή σοβαρών αναπνευστικών λοιμώξεων κατά τον πρώτο χρόνο ζωής, και ειδικά κατά τους πρώτους έξι μήνες, είναι κρίσιμη.

Ο εμβολιασμός ως σημαντικό μέτρο προστασίας

Οι ειδικοί επισημαίνουν, πάντως, πως η νοσηλεία ενός παιδιού εξαιτίας λοίμωξης δεν καθορίζει το μέλλον του, αφού ακόμα και για προβλήματα νευρολογικής φύσης υπάρχουν τρόποι αντιμετώπισης. Ωστόσο, τονίζουν τη σημασία του εμβολιασμού κατά των κοινών λοιμωδών νοσημάτων. Αναφέρεται επίσης ότι η συλλογική ανοσία προστατεύει τα βρέφη, τα οποία είναι ιδιαίτερα ευάλωτα τους πρώτους μήνες της ζωής τους. Επιπλέον, ο εμβολιασμός της μητέρας πριν ή κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης έναντι του RSV, της γρίπης και του κοκκύτη μπορεί να προστατεύσει το νεογνό.

Ταυτόχρονα, ο θηλασμός αποδεικνύεται ιδιαίτερα αποτελεσματικός στην αποτροπή σοβαρών ασθενειών στα μωρά, αφού τα αντισώματα στο μητρικό γάλα προσφέρουν την πρώτη γραμμή προστασίας από αναπνευστικές λοιμώξεις. Την ίδια στιγμή, συνιστάται το καλό πλύσιμο χεριών όταν τα μεγαλύτερα παιδιά επιστρέφουν στο σπίτι από το σχολείο, η αλλαγή ρούχων από τον παιδικό σταθμό, ο καλός αερισμός του χώρου και η παραμονή των παιδιών που νοσούν μακριά στο σπίτι και μακριά από νεογνά.

Για την ενίσχυση των μικρότερων παιδιών, επισημαίνουν οι επιστήμονες, απαραίτητο είναι ο περισσότερος χρόνος με τους γονείς ανάμεσα σε δραστηριότητες όπως διάβασμα, συζήτηση, παιχνίδι. Για να επιτευχθεί η ισορροπία μεταξύ των παιδιών προτείνουν στους γονείς να συγκρίνουν πώς μοίραζαν το χρόνο με το πρώτο παιδί ώστε να καταφέρουν να προσφέρουν ποιοτικές στιγμές και στο δεύτερο.